पहेँलो राक्षसको सहर

पृथ्वी र समुद्रमाथि धुवाँ मिसिएको बाक्लो कुहिरो छ; सहरका अँध्यारा भवनहरू र बन्दरगाहको हिलो पानीमा मसिनो, मन्द वर्षा भइरहेको छ।

जहाजको छेउमा भेला भएका आप्रवासीहरू आशा र आशंका, डर र आनन्दका जिज्ञासु आँखाले मौन भई वरपर हेरिरहेका छन्।

"त्यो को हो?" एक पोलिश युवतीले स्ट्याचु अफ लिबर्टीतर्फ आश्चर्यले हेर्दै बिस्तारै सोध्छिन्।

"अमेरिकी देवता," कसैले जवाफ दिन्छ।

कास्य निर्मित महिलाको त्यो विशाल आकृति टाउकोदेखि खुट्टासम्म काईले ढाकिएको छ। कुहिरो चिर्दै उनको चिसो अनुहार समुद्रको अनन्त फैलावटतर्फ दृष्टिहीन भएर हेरिरहेछ, मानौँ त्यो कास्य मूर्ति आफ्ना दृष्टिहीन आँखामा ज्योति भर्न सूर्यको प्रतीक्षा गरिरहेको छ। स्वतन्त्रताको देवीको खुट्टामुनि जमिन अत्यन्त थोरै छ; उनी समुद्रबाटै उठेको ढुंगाजस्तै जमेका छालहरूको आधारमा उभिएकी छिन्। समुद्र र जहाजका मस्तूलहरूमाथि उचालिएको उनको पाखुराले उनको मुद्रालाई एक गर्विलो भव्यता र सौन्दर्य प्रदान गरेको छ। उनको हातमा कसिलोसँग समातिएको मशाल यस्तो लाग्छ: अब केही क्षणमै उज्यालो ज्वाला बनेर फुट्नेछ, वरिपरिको खरानी रंगको धुवाँलाई धपाउँदै सबैतिर एक उत्कट र आनन्ददायी प्रकाशले नुहाइदिनेछ।

सबै कुरा दौडिरहेको छ, हतारिरहेको छ, र एक तनावपूर्ण कम्पनमा छ। वाष्प–जहाजका पङ्खा र चक्काहरूले पानीलाई तीव्र गतिमा मन्थन गरिरहेका छन्, जुन पानी पहेँलो फिँजले छोपिएको छ र चाउरी परेको छ।

र, उनी उभिएको त्यो सानो भूमि खण्डको वरिपरि, विशाल फलामे जहाजहरू पानीमा प्रागैतिहासिक दानवहरूझैँ सरर तैरिरहेका छन्, अनि साना डुङ्गाहरू भोका सिकारी जनावरहरूझैँ यताउति दौडिरहेका छन्। साइरनहरू परी कथाका राक्षसहरूजस्तै कराइरहेका छन्, क्रोधित सिट्ठीहरू तिखो गरी बजिरहेका छन्, लंगरका साङ्लाहरू खन्खनाइरहेका छन्, र समुद्रका छालहरूले तटमा कठोरतापूर्वक प्रहार गरिरहेका छन्।

सबै कुरा दौडिरहेको छ, हतारिरहेको छ, र एक तनावपूर्ण कम्पनमा छ। वाष्प–जहाजका पङ्खा र चक्काहरूले पानीलाई तीव्र गतिमा मन्थन गरिरहेका छन्, जुन पानी पहेँलो फिँजले छोपिएको छ र चाउरी परेको छ।

अनि फलाम, ढुङ्गा, पानी र काठ सबै कुरा सूर्यको प्रकाशविहीन, गीतविहीन र खुसीविहीन, अनि कठोर श्रमको बन्धनमा बाँधिएको जीवनको विरुद्धमा विद्रोह गरिरहेका जस्ता देखिन्छन्। मानिसको हितविपरीतको कुनै रहस्यमय शक्तिको अनिच्छुक आज्ञापालनमा सबै कुरा कराइरहेका छन्, विलाप गरिरहेका छन्, र घर्सिरहेका छन्। फलामले जोतिएको र चिरा-चिरा पारिएको, तेलको चिल्लो दागले फोहोर भएको, र काठका टुक्रा, पराल तथा खानाका अवशेषहरूले भरिएको पानीको सतहमा एक चिसो र दुष्ट शक्ति अदृश्य रूपमा श्रम गरिरहेको छ। यो अद्भूत मेसिनलाई यसले कठोर र एकोहोरो ढङ्गले चलाइरहेको छ, जहाँ जहाज र डकहरू त साना पुर्जाहरू मात्र हुन्, र मानिस त फलाम र काठको त्यो कुरुप र फोहोर जालो, अनि वाष्प–जहाज, डुङ्गा र रेलका डिब्बा बोकेका बार्जहरूको कोलाहलमा एउटा नगण्य बोल्ट र एउटा अदृश्य थोप्ला मात्र हो।

त्यो कोलाहलले लठ्ठिएको, कानको जाली फुट्लाजस्तै भएको, र निर्जीव वस्तुहरूको यो उन्मादपूर्ण नाचले त्रसित भएको एउटा दुईखुट्टे प्राणी, पूरै कालो र चिल्लोले लत्पतिएको, दुवै हात खल्तीमा घुसारेर मलाई जिज्ञासु दृष्टिले हेरिरहेछ। उसको अनुहारमा चिल्लो फोहोरको तह जमेको छ, जसमा मानवी आँखाको चमक होइन, केवल सेता दाँतको चमकले केही राहत दिएको छ।

वाष्प–जहाज बिस्तारै जहाजहरूको भीड छिचोल्दै अघि बढ्छ। आप्रवासीहरूको अनुहार अनौठो गरी खरानी र निस्तेज देखिन्छ, जसमा भेडाहरूको जस्तो एकसमान भाव आँखामा झल्किन्छ। जहाजको छेउमा भेला भएका उनीहरू मौन भएर कुहिरोलाई एकोहोरो हेरिरहेका छन्।

त्यो कुहिरोभित्र अवोधगम्य रूपमा विशाल केही कुरा जन्मिरहेको छ, जसबाट एक गहिरो गुञ्जन निस्किरहेको छ; यो बढ्दै छ, यसको भारी र दुर्गन्धित श्वास मानिसहरूतर्फ बगिरहेको छ र यसको आवाजमा एक धम्कीपूर्ण तथा लोभी स्वर छ।

चौडा, सुन्दर देखिने कुनै रहर नभएका, ती ठूला र भारी भवनहरू उदास र निरस रूपमा उभिइरहेका छन्। प्रत्येक घरमा त्यसको उचाइको दम्भ र कुरूपताको घमण्ड महसुस हुन्छ: झ्यालहरूमा कुनै फूलहरू छैनन् र कतै बालबालिकाहरू देखिँदैनन्...।

यो एउटा सहर हो। यो न्यूयोर्क हो। बीस तले घरहरू, अँध्यारा र ध्वनिविहीन गगनचुम्बी भवनहरू तटमा उभिएका छन्। चौडा, सुन्दर देखिने कुनै रहर नभएका, ती ठूला र भारी भवनहरू उदास र निरस रूपमा उभिइरहेका छन्। प्रत्येक घरमा त्यसको उचाइको दम्भ र कुरूपताको घमण्ड महसुस हुन्छ: झ्यालहरूमा कुनै फूलहरू छैनन् र कतै बालबालिकाहरू देखिँदैनन्...।

यस दूरीबाट सहर एउटा विशाल बङ्गाराजस्तै देखिन्छ, जसमा असमान काला दाँतहरू छन्। यसले आकाशमा कालो धुवाँको बादल फालिरहेको छ र मोटोपनाले ग्रस्त भएको कुनै लोभी मानिसजस्तै फुसफुसाइरहेको छ। यो सहरमा प्रवेश गर्नु भनेको ढुङ्गा र फलामको पेटभित्र पस्नुजस्तै हो । एउटा यस्तो पेट जसले लाखौँ मानिसहरूलाई निलेको छ र तिनलाई पिँधेर पचाउने प्रयास गरिरहेको छ।

सडक एउटा चिप्लो र लोभी घाँटी हो, जसको गहिराइमा सहरको आहारा बनेका जीवन्त मानिसहरूका अँध्यारा टुक्राहरू तैरिरहेका छन्। माथि, तल, दायाँ-बायाँ जताततै फलामको खनखनाहट छ, जसले आफ्नो विजयको उत्सव मनाइरहेको छ। सुनको शक्तिबाट जागृत र सञ्चालित यो फलामले मानिसको वरिपरि आफ्नो जालो बुन्छ, उसलाई निसास्याउँछ, उसको रगत र मस्तिष्क चुस्छ, उसका मांसपेशी र स्नायुहरूलाई निल्छ, अनि आफैँ बढ्दै जान्छ; निशब्द ढुङ्गामा अडिँदै र आफ्नो साङ्लोका कडीहरू अझ फराकिलो रूपमा फैलाउँदै जान्छ।

रेलका इन्जिनहरू विशाल किराहरूझैँ बङ्ग्याउँदै हिँड्छन्, पछाडि डिब्बाहरू तान्दै; मोटरगाडीका हर्नहरू मोटा हाँसहरूझैँ क्व्याँ-क्व्याँ गर्छन्, बिजुलीका तारहरू निरस रूपमा गुञ्जिरहेका छन्, र निसासिने हावा हजारौँ तीक्ष्ण ध्वनिहरूले थर्किरहेको छ– जसलाई यसले स्पन्जले पानी सोसेझैँ आफ्नो भित्र समाहित गरेको छ। कारखानाको धुवाँले मैलिएको यो फोहोर सहरमाथि थिचिएको त्यो हावा, अग्ला र कालिखले ढाकिएका पर्खालहरूका बीचमा कतै नहल्लिई झुण्डिरहेको छ।

सुनको शक्तिबाट जागृत र सञ्चालित यो फलामले मानिसको वरिपरि आफ्नो जालो बुन्छ, उसलाई निसास्याउँछ, उसको रगत र मस्तिष्क चुस्छ, उसका मांसपेशी र स्नायुहरूलाई निल्छ, अनि आफैँ बढ्दै जान्छ; निशब्द ढुङ्गामा अडिँदै र आफ्नो साङ्लोका कडीहरू अझ फराकिलो रूपमा फैलाउँदै जान्छ।

रूखका धूले पातहरू हाँगामा प्राणविहीन भएर झुकेका चोक र साना सार्वजनिक बगैँचाहरूमाअँध्यारा स्मारकहरू ठडिएका छन्। मूर्तिहरूको अनुहार फोहोरको बाक्लो तहले ढाकिएको छ, र कुनै समय आफ्नो देशप्रतिको प्रेमले चम्कने ती आँखा अहिले सहरको धूलोले भरिएका छन्। गगनचुम्बी भवनहरूको सञ्जालबीच प्राणविहीन र एक्ला यी कास्य मानिसहरू, अग्ला पर्खालहरूको कालो छायामा पुड्काजस्तै साना देखिन्छन्; आफ्नो वरिपरिको उन्मादपूर्ण अराजकतामा हराएका ती मूर्तिहरू अर्ध-अन्धो भई, दुखेको हृदयका साथ आफ्ना पाइतालामुनि मानिसहरूको त्यो लोभी भीडलाई शोकपूर्ण दृष्टिले हेरिरहेका छन्। साना काला आकृतिहरू ती स्मारकहरूका छेउबाट हतारिँदै दौडन्छन्, कसैले पनि एकपटक ती नायकहरूको अनुहारमा हेर्ने फुर्सद पाउँदैन। पुँजीका ती जलचर राक्षसहरूले (ichthyosaurs) स्वतन्त्रताका निर्माताहरूको महत्वलाई मानिसको स्मृतिबाटै मेटाइदिएका छन्।

ती कास्यका मानिसहरू एउटै दुखद विचारमा डुबेका देखिन्छन्: "के मैले निर्माण गर्न चाहेको जीवन यही थियो त?"

तिनका वरिपरि ज्वरो आएको बिरामीझैँ छटपटाउँदो जीवन चुलोमा उम्लिरहेको सुपजस्तै उम्लिरहेको छ, र साना मानिसहरू हतारिँदै, घुम्दै, मासुको झोलमा अन्नका दानाझैँ वा समुद्रमा काठका टुक्राझैँ त्यो उम्लिरहेको भुमरीमा विलीन भइरहेका छन्। सहर गर्जन्छ र आफ्नो अघाउन नसक्ने बङ्गाराभित्र उनीहरूलाई एकपछि अर्को गर्दै निल्छ।

सडकको यो अराजक जीवनमा ती सबै अनावश्यक छन्, लोभको बर्बर गर्जन र ढुङ्गा, सिसा अनि फलामले बनेको यो निरस कल्पनाको साँघुरो बन्धनमा ती सबैको कुनै स्थान छैन।

कास्यका केही नायकहरूले आफ्ना हातहरू तल झारेका छन्, त कसैले मानिसहरूको टाउकोमाथि चेतावनीको भावमा हात फैलाएर उभिएका छन्: "रोक! यो जीवन होइन, यो त उन्माद हो..."

सडकको यो अराजक जीवनमा ती सबै अनावश्यक छन्, लोभको बर्बर गर्जन र ढुङ्गा, सिसा अनि फलामले बनेको यो निरस कल्पनाको साँघुरो बन्धनमा ती सबैको कुनै स्थान छैन।

एक रात, ती सबै आफ्ना आसनबाट तल ओर्लिनेछन् र अपमानितहरूको भारी पाइला चाल्दै सडकहरूमा हिँड्नेछन्; आफ्नो एकाकीपनको पीडालाई यस सहरबाट टाढा, त्यस्तो फाँटमा लिएर जानेछन् जहाँ जुन चम्किरहेको हुन्छ, जहाँ ताजा हावा छ र शान्त आनन्द छ। जब मानिसले आफ्नो देशको भलाइका लागि जीवनभर कठोर परिश्रम गर्छ, तब मृत्युपछि उसले शान्ति पाउने अधिकार त अवश्य नै राख्छ।

सडकका फुटपाथहरूमा मानिसहरू हतारिँदै यताउति दौडिरहेका छन्, बाटाले जहाँ जहाँ दिशा मोड्छ, उनीहरू त्यतै लागिरहेका छन्। ढुङ्गाका पर्खालहरूमा रहेका गहिरा प्वालहरूले उनीहरूलाई तानिरहेका छन्। फलामको विजयोन्मादपूर्ण गर्जन, बिजुलीको तिखो र कान छेड्ने आवाज, अनि नयाँ स्टिलका संरचना वा ढुङ्गाका पर्खालहरू निर्माण गर्दा निस्कने कोलाहलले मानिसका आवाजहरूलाई यसरी दबाइरहेको छ, जसरी समुद्रको आँधीले चराहरूको चिरबिरलाई निलिदिन्छ।

मानिसहरूको अनुहारमा एक स्थिर शान्ति देखिन्छ; स्पष्टतः उनीहरूमध्ये कसैलाई पनि यो हेक्का छैन कि उनीहरू जीवनका दास हुन्, यो सहररूपी दानवको आहारा हुन्। आफ्नो दयनीय अहंकारमा उनीहरू आफूलाई आफ्नै भाग्यका निर्माता ठान्छन्; उनीहरूको आँखामा कहिलेकाहीँ स्वतन्त्रताको चेतना चम्किन्छ, तर उनीहरूलाई यो स्पष्ट थाहा छैन कि यो त केवल सिकर्मीको हातमा भएको बन्चरो, लोहारको हातमा भएको घन, वा त्यो अदृश्य डकर्मीको हातमा रहेको इँटाको स्वतन्त्रता हो, जसले धूर्त हाँसोका साथ सबैका लागि एउटा विशाल तर साँघुरो जेल निर्माण गरिरहेको छ।

फलामको विजयोन्मादपूर्ण गर्जन, बिजुलीको तिखो र कान छेड्ने आवाज, अनि नयाँ स्टिलका संरचना वा ढुङ्गाका पर्खालहरू निर्माण गर्दा निस्कने कोलाहलले मानिसका आवाजहरूलाई यसरी दबाइरहेको छ, जसरी समुद्रको आँधीले चराहरूको चिरबिरलाई निलिदिन्छ।

भीडमा धेरै शक्तिशाली अनुहारहरू छन्, तर प्रत्येक अनुहारमा सबैभन्दा पहिले दाँतको चमक देखिन्छ। यी मानिसहरूको आँखामा आन्तरिक स्वतन्त्रता, आत्माको स्वतन्त्रता झल्किँदैन। अनि उनीहरूको स्वतन्त्रताविहीन शक्तिले, अझै धार नसकिएको चक्कुको चिसो चमकको याद दिलाउँछ। यो त 'पहेँलो शैतान' अर्थात् सुनको हातमा रहेका अन्ध औजारहरूको स्वतन्त्रता हो।

यस्तो राक्षसी सहर मैले पहिलोपटक देखेको हुँ, र मानिसहरू यति नगण्य, यति दास बनेका मैले कहिल्यै देखेको थिइनँ। सँगसँगै, लोभले गर्दा जडबुद्धि भइसकेको र पशुतुल्य गर्जनका साथ मानिसको मस्तिष्क र स्नायुलाई निल्ने यो महाभोगी सहरको फोहरी भुँडीभित्र, यति धेरै त्रासद-हास्यास्पद रूपमा आफूप्रति सन्तुष्ट मानिसहरू पनि मैले अन्त कतै भेटेको छैन।

बुढापाका, युवा वा बालबालिका, सबै मौन र एकनासले निश्चिन्त छन्। तिनलाई यो अर्थहीन प्रयासको बानी पारिसकेका छन्; यसको कुनै अर्थ छ भनी सोच्ने बानी परिसकेका छन्। तिनीहरूको आँखामा यो फलामे शासनप्रति कुनै आक्रोश छैन, यसको विजयप्रति कुनै घृणा छैन।

मानिसका बारेमा कुरा गर्नु नै कष्टकर र भयावह छ। तेस्रो तल्लाको उचाइबाट साँघुरो गल्ली हुँदै रेलको डब्बा गडगडाहट र खड्खडावटका साथ हुइँकिन्छ, भित्ताहरूमा एकनासले जेलिएका फायर एस्केपहरू (आगोबाट बच्ने भर्याङहरू) लाई नाघ्दै। झ्यालहरू खुला छन्, लगभग हरेक झ्यालमा मानिसहरू देखिन्छन्। कोही काममा व्यस्त छन्– कसैले लुगा सिइरहेका छन्, कोही हिसाबकिताब गरिरहेका छन्, तिनका टाउका मेजमा झुकेका छन्। कोही भने केवल झ्यालमा बसेका वा सिलमा ढल्किएर प्रत्येक मिनेटमा हुइँकिने रेलका डब्बाहरू हेरिरहेका छन्।

बुढापाका, युवा वा बालबालिका, सबै मौन र एकनासले निश्चिन्त छन्। तिनलाई यो अर्थहीन प्रयासको बानी पारिसकेका छन्; यसको कुनै अर्थ छ भनी सोच्ने बानी परिसकेका छन्। तिनीहरूको आँखामा यो फलामे शासनप्रति कुनै आक्रोश छैन, यसको विजयप्रति कुनै घृणा छैन। रेलको गुडाइले घरका भित्ताहरू थर्काउँछ; महिलाका छाती, पुरुषका टाउका र बालेकनीका बारमा लम्पसार परेका नानीहरूका शरीर थर्किन्छन्। यसले तिनलाई यो घृणित जीवनलाई नै सामान्य र अपरिहार्य मान्न अभ्यस्त बनाउँदै छ। निरन्तर थर्किरहने मस्तिष्कभित्र, पक्कै पनि विचारका सुन्दर र साहसी बुट्टा बुन्न असम्भव छ, कुनै जीवन्त र दुस्साहसी सपना जन्मिनु असम्भव छ।

झ्यालमा फूलहरू देख्ने चाहना मनमा जाग्छ, हातमा पुस्तक लिएर पढिरहेको कोही मान्छे भेटिन्छ कि भनी आँखाले खोजी गर्छ। तर, घरका भित्ताहरू पग्लेको धातुको नदीझैं बगेर अगाडि बढ्छन्, एक धमिलो र तीव्र बहावमा, जहाँ आवाजविहीन मानिसहरू दयनीय रूपमा छटपटाइरहेका छन्।

अगाडिबाट खुल्ला भएको फोहरी ब्लाउज लगाएकी एक वृद्धाको कालो अनुहार झ्यालमा क्षणभरका लागि देखिन्छ। रेलको आवाजले बाटो बनाउँदै भित्र पसेको, विषाक्त र दूषित हावाले झ्यालका पर्दाहरू हडबडाउँदै उडाउँछ, र ती वृद्धाको सेताम्मे कपाल खैरो चराको पखेटाझैं फर्फराउँछ। उनले आफ्ना धमिलो, सिसाजस्ता निस्तेज आँखा चिम्लिएकी छिन्। र, उनी ओझेल पर्छिन्।

कोठाको अँध्यारो कुनाहरूमा पुराना फलामका खाटमा थुपारिएका चिथरा, फोहोर भाँडाकुँडा र खानेकुराका अवशेषहरू ठम्याउन सकिन्छ। झ्यालमा फूलहरू देख्ने चाहना मनमा जाग्छ, हातमा पुस्तक लिएर पढिरहेको कोही मान्छे भेटिन्छ कि भनी आँखाले खोजी गर्छ। तर, घरका भित्ताहरू पग्लेको धातुको नदीझैं बगेर अगाडि बढ्छन्, एक धमिलो र तीव्र बहावमा, जहाँ आवाजविहीन मानिसहरू दयनीय रूपमा छटपटाइरहेका छन्।

धुलोले भरिएको झ्यालको सिसा पछाडि एउटा तालु खुइलिएको टाउको क्षणभरका लागि टल्कन्छ। त्यो टाउको काम गर्ने बेन्चमा निहुरिएर हल्लिरहेको छ। एउटी दुब्ली, रातो कपाल भएकी केटी झ्यालमा बसेर एउटा मोजा बुनिरहेकी छिन्। टाँका गन्दै गर्दा उनका गाढा आँखाहरू एकाग्र र तन्मय देखिन्छन्। रेलको वेगले ल्याएको हावाले उनलाई झ्यालबाट पछाडि धकेल्छ, तर उनी न आफ्नो कामबाट आँखा हटाउँछिन्, न त बतासले अस्तव्यस्त पारेको पहिरन नै मिलाउँछिन्। करिब पाँच वर्षका दुई साना बालकहरू बार्दलीमा काठका टुक्राहरूले घर बनाउँदै छन्। रेलको कम्पनले तिनको कमजोर संरचना ढल्छ। ती नानीहरू रेलतर्फ नहेरी, आफ्ना टुक्राहरू बार्दलीको छेकबारबाट तल सडकमा खस्न नदिन हतारिन्छन्– त्यो रेल जसले उनीहरूको मिहिनेतलाई धुलो पारिदिएको छ। अनुहारहरू, थुप्रै अनुहारहरू, एकपछि अर्को गर्दै झ्यालमा क्षणभरका लागि देखिन्छन्; मानौं ती कुनै एउटा ठूलो कुराका टुक्रिएका अवशेषहरू हुन्– केही त्यस्तो विशाल, जुन मसिनो सिसाका टुक्राहरूमा फुटेको छ र बालुवाका कणहरूमा पिधिएको छ।

रेलको उन्मत्त दौडाइले उत्पन्न गरेको हावाले मानिसहरूको कपाल र लुगालाई फर्फराउँछ, तातो र गुम्सिएको छाल बनेर तिनका अनुहारमा ठोक्किन्छ, हजारौं आवाजहरू तिनका कानमा कोच्छ र धकेल्छ, अनि मसिनो र तीखो धुलो तिनका आँखामा हुत्त्याउँदै तिनलाई अन्धो बनाउँछ। रेलको त्यो अनवरत करुण विलापले तिनलाई बहिरो बनाउँछ।

'पहेँलो राक्षसको सहर' का यी घरहरूमा बस्ने मानिसहरू भने मानिसलाई मार्ने यो सबै अत्याचारलाई शान्तपूर्वक सहिरहेका छन्।

एउटा जीवित मानिस– जो सोच्छ, जसको मनमा सपना, चित्र र कल्पनाहरू जन्मन्छन्, जो आकांक्षा गर्छ, चाहना राख्छ, निषेध गर्छ र प्रतीक्षा गर्छ– त्यस्तो जीवित मानिसले पक्कै पनि यो जंगली चिच्याहट, तीखो कर्कश आवाज, ढुङ्गाका भित्ताहरूको यो कम्पन र झ्यालका फ्रेमहरूमा काँपिरहेको सिसाको यो डरलाग्दो दृश्यबाट विरक्त हुनुपर्ने हो। आक्रोशित भएर, ऊ घरबाट बाहिर निस्कनुपर्ने हो र यो घृणित फलामे संरचनालाई भत्काई नष्ट पारिदिनुपर्ने हो; उसले यो फलामको उद्दण्ड चिच्याहटलाई सधैँका लागि शान्त पारिदिनुपर्ने हो। किनकि, मानिस नै जीवनको स्वामी हो; जीवन उसकै लागि हो, र जीवनको बाटो छेक्ने जुनसुकै कुरा पनि नष्ट गरिनुपर्छ।

तर, 'पहेँलो राक्षसको सहर'का यी घरहरूमा बस्ने मानिसहरू भने मानिसलाई मार्ने यो सबै अत्याचारलाई शान्तपूर्वक सहिरहेका छन्।

रेलको फलामे जालोमुनि, सडकको धूलो र फोहोरमा बालबालिकाहरू मौनजस्तै भएर खेलिरहेका छन्– तिनीहरू संसारभरका बालबालिकाझैं हाँस्छन् र कराउँछन्, तर तिनीहरूको स्वर माथि भइरहेको कर्कश कोलाहलले समुद्रमा हराएका वर्षाका थोपाहरू झैं दबाइदिन्छ। ती बालबालिका कुनै निर्दयी हातले झ्यालबाट सडकको फोहोरमा फालिएका फूलहरू जस्तै छन्। तिनीहरूको शरीर सहरको चिल्लो र दुर्गन्धित वाफमा हुर्किरहेको छ; तिनीहरूका अनुहार पहेंला र निस्तेज छन्, तिनीहरूको रगत विषाक्त छ, र फलामको त्यो दुष्ट चीत्कार तथा थुनिएको बिजुलीको कारुणिक विलापले तिनका स्नायुहरूलाई जहिल्यै उत्तेजित बनाइरहन्छ।

के यी बालबालिका स्वस्थ, साहसी र स्वाभिमानी भएर हुर्किएलान्?– आफैंलाई प्रश्न गरिन्छ। तर, रेलको त्यो कड्कडाउने आवाज, अट्टहास र क्रुद्ध चिच्याहट मात्र त्यसको उत्तर बनेर आउँछ।

रेलका डब्बाहरू 'ईस्ट साइड' हुँदै गडगडाहट अघि बढ्छन्, जो गरिबहरूको बसोबास रहेको सहरको ढलजस्तै छ। यहाँका गहिरो नालाजस्ता गल्लीहरूले मानिसहरूलाई सहरको मुटुतिर कतै लैजान्छन्, जहाँ सायद एउटा विशाल र अथाह खाडल, एउटा कराई वा प्यान छ होला– जहाँ यी सबै मानिसहरूलाई खन्याइन्छ, ताकि तिनीहरूबाट सुन पगालेर निकालियोस्। यी नालाजस्ता गल्लीहरू बालबालिकाले भरिएका छन्।

मैले भोकले निस्तेज भएका, लोभले दन्किएका, धूर्त, बदलाको भावना बोकेका वा दासजस्तै नम्र र सधैं अमानवीय बनेका गरिबीका आँखाहरू मैले जताततै देखेको छु; तर 'ईस्ट साइड' को गरिबीको यो भयावह दृश्य मैले अहिलेसम्म देखेका कुनै पनि कुराभन्दा बढी उदास र डरलाग्दो छ।

मैले मेरो जीवनमा धेरै गरिबी देखेको छु, यसको रगतहीन, हाडछाला देखिएको र हरियो वर्णको अनुहार मलाई राम्ररी थाहा छ। भोकले निस्तेज भएका, लोभले दन्किएका, धूर्त, बदलाको भावना बोकेका वा दासजस्तै नम्र र सधैं अमानवीय बनेका गरिबीका आँखाहरू मैले जताततै देखेको छु; तर 'ईस्ट साइड' को गरिबीको यो भयावह दृश्य मैले अहिलेसम्म देखेका कुनै पनि कुराभन्दा बढी उदास र डरलाग्दो छ।

पीठोका बोराझैं मानिसहरू कोचाकोच भरिएका यी गल्लीहरूमा, बालबालिकाहरू बाटाको छेउमा रहेका फोहोरका डब्बाभित्र लोभी नजरले सडेगलेका तरकारीहरू खोज्छन् र त्यही तितो धूलो र गर्मीका बीचमा, ढुसी परेको खानेकुरासमेत तुरुन्तै खाइहाल्छन्।

ढुसी परेको एक टुक्रा रोटीले नै उनीहरूबीच सबैभन्दा जङ्गली शत्रुता निम्त्याउँछ; त्यसलाई निल्ने तीव्र लालसामा तिनीहरू साना कुकुरहरूझैं आपसमा लड्छन्। भोका परेका परेवाको बथानझैं तिनीहरू फुटपाथमा छरिएका छन्। रातको एक बजे, दुई बजे वा अझ ढिलोसम्म पनि, तिनीहरू फोहोरमै घोत्लिरहेका हुन्छन्– गरिबीका यी कारुणिक जीवाणुहरू, जो 'पहेँलो राक्षस' का धनी दासहरूको लोभमाथि एक जीवित धिक्कार हुन्।

फोहोरले भरिएका गल्लीका कुनाकुनामा चुलो वा अगेना जस्ता केही राखिएका छन्, जसमा केही पाकिरहेको छ। त्यसबाट निस्कने वाफ एउटा मसिनो नली हुँदै बाहिर आउँदा त्यसको टुप्पोमा रहेको सिठी बज्छ। त्यो मसिनो र तीखो सिठीको आवाजले सडकका अन्य सबै ध्वनिहरूलाई दबाइदिन्छ। यो आवाज चिसो, टलक्क टल्किने सेतो धागोझैं अनन्तसम्म तन्किन्छ, घाँटीमा बेरिएर आउँछ, विचारहरूलाई विचलित पार्छ, उन्माद सिर्जना गर्छ र मानिसलाई कतैतिर धकेल्छ। एक क्षणका लागि पनि नरोकिने यो आवाज सडेगलेको दुर्गन्धमा काम्छ; यो गिज्याउँदै, दुर्भावनाका साथ फोहरमा बाँचिएको त्यो जीवनको कणकणमा व्याप्त हुन्छ।

फोहोर एउटा तत्व हो, जसले सबै कुरालाई आत्मसात गरेको छ: घरका भित्ताहरू, झ्यालका सिसाहरू, मानिसका लुगाफाटा, उनीहरूको शरीरका रोमछिद्रहरू, उनीहरूको मस्तिष्क, चाहना र विचारहरू– सबैतिर केवल फोहोरै फोहोर व्याप्त छ।

यी गल्लीहरूमा, ढोकाका अँध्यारा खाडलहरू पर्खालका ढुङ्गामा परेका सडेका घाउहरू जस्तै देखिन्छन्। जब तिनभित्र नजर लगाइन्छ, फोहोरले भरिएका सिँढीका पाइलाहरू देखिन्छन्; यस्तो लाग्छ कि ती भित्रका सबै कुरा कुनै लासको आन्द्राभुँडीझैं कुहिएर सडिसकेका छन्। र, ती मानिसहरू सायद किराझैं होलान्...।

बच्चा चिच्याउँछ, आमाको थकित र भोकले ग्रस्त शरीरलाई नङ्ग्राले कन्याउँछ, उनलाई खोज्दै चुस्ने आवाज निकाल्छ, अनि एक क्षणको मौनतापछि झन् ठूलो स्वरमा रुन थाल्छ, आमाको छातीमा हात-खुट्टाले हान्छ।

ठूला र काला आँखा भएकी एउटी अग्ली महिला आफ्नो बच्चालाई काखमा लिएर ढोकाको छेउमा उभिएकी छिन्। उनको ब्लाउज खुल्ला छ र नीलो छाँटका स्तनहरू लामा थैलाझैं लत्रिएका छन्। बच्चा चिच्याउँछ, आमाको थकित र भोकले ग्रस्त शरीरलाई नङ्ग्राले कन्याउँछ, उनलाई खोज्दै चुस्ने आवाज निकाल्छ, अनि एक क्षणको मौनतापछि झन् ठूलो स्वरमा रुन थाल्छ, आमाको छातीमा हात-खुट्टाले हान्छ। उनी भने ढुङ्गा बनेझैं उभिएकी छिन्, लाटोकोसेरोका जस्तै गोलो आँखाले अगाडिको कुनै बिन्दुलाई एकटकले हेरिरहेकी छिन्। यस्तो लाग्छ कि ती आँखाहरूले रोटीबाहेक केही पनि देखिरहेका छैनन्। उनका ओठहरू कसिएका छन्, उनी नाकबाट स्वाँ-स्वाँ गर्दै सास फेरिरहेकी छिन्, सडकको त्यो दुर्गन्धित र बाक्लो हावा तान्दा उनका नाकका पोराहरू हल्लिरहेका छन्; ती महिला हिजो खाएको खानाको याद र भविष्यमा कहिलेकाहीँ पाउन सकिने एक गाँस खानाको सपनामा बाँचिरहेकी छिन्। बच्चा चिच्याइरहेको छ, उसको सानो पहेंलो शरीर छटपटाइरहेको छ, तर उनी न त ती चित्कारहरू सुन्छिन्, न त बच्चाको त्यो कमजोर प्रहार नै महसुस गर्छिन्।

टोपीविहीन एउटा अग्लो, दुब्लो, फुस्रो कपाल भएको वृद्ध लोभी नजरले फोहोरको थुप्रो कोट्याइरहेको छ। कोइलाका टुक्राहरू टिप्दा उसका दुखिरहेका राता आँखाका ढकनीहरू खुम्चिन्छन्। जब कोही उसको नजिक आउँछ, ऊ ब्वाँसोझैं अप्ठ्यारो गरी फर्किन्छ र केही बडबडाउँछ।

यी गल्लीहरूमा मानिस स्पष्ट देखिन्छ, र उसको क्रोधित, चिडचिडा र प्रतिशोधी स्वर सुनिन्छ। यहाँ मानिसको अनुहार छ– भोको, उत्तेजित, पीडाले भरिएको। यी मानिसहरूले केही अनुभव गरिरहेका छन् भन्ने स्पष्ट छ, तिनले केही सोचिरहेका छन् भन्ने कुरा पनि झल्किन्छ।

एक युवक, अत्यन्तै फिक्का र दुब्लो, बत्तीको खम्बामा अडेस लागेर उभिएको छ। उसका धमिलो आँखाले सडकतिर हेरिरहेका छन्। बीच-बीचमा ऊ आफ्नो घुम्रेको टाउको हल्लाउँछ। उसका हातहरू पाइन्टको खल्तीभित्र गहिरो गरी पसेका छन्, औंलाहरू छटपटाहटले हलचल गरिरहेका छन्...।

यहाँ यी गल्लीहरूमा मानिस स्पष्ट देखिन्छ, र उसको क्रोधित, चिडचिडा र प्रतिशोधी स्वर सुनिन्छ। यहाँ मानिसको अनुहार छ– भोको, उत्तेजित, पीडाले भरिएको। यी मानिसहरूले केही अनुभव गरिरहेका छन् भन्ने स्पष्ट छ, तिनले केही सोचिरहेका छन् भन्ने कुरा पनि झल्किन्छ। तिनीहरू फोहोर नालाहरूमा लामबद्ध छन्, एउटा धमिलो खोलामा तैरिने फोहोरका टुक्राहरूझैं एकअर्कामा ठोक्किन्छन्; तिनीहरू भोकको वेगले यताउता हुत्त्याइएका छन् र केही खान पाउने तीव्र लालसाले तिनलाई जीवित राखेको छ।

यसैबीच, खानाको सपना देख्दै र तृप्तिको सुखद कल्पनामा रम्दै, तिनीहरू विषालु हावा निलिरहेका छन्। तिनका आत्माको अँध्यारो गहिराइमा तीखा विचारहरू, धूर्त भावनाहरू र आपराधिक इच्छाहरू जन्मिरहेका छन्। तिनीहरू यो सहरको पेटभित्र पसेका रोगका जीवाणुहरूजस्तै छन्, र त्यो समय पक्कै आउनेछ जब यिनै जीवाणुहरूले सहरलाई ती हानिकारक विषले संक्रमित गर्नेछन्, जसले आज तिनलाई यति उदारतापूर्वक पोषण गरिरहेको छ!

बत्तीको खम्बामा अडेस लागेर उभिएको त्यो युवकले बीच-बीचमा आफ्नो टाउको हल्लाउँछ। उसका भोका दाँतहरू कस्सिएर बन्द छन्। मलाई लाग्छ, ऊ के सोचिरहेको छ, ऊ के चाहन्छ भन्ने म बुझ्दैछु– उनी चाहन्छन्, भयानक शक्ति भएका विशाल हातहरू र पिठ्यूँमा पखेटा होस्, मलाई लाग्छ ऊ यही चाहन्छ। ताकि, कुनै दिन यो सहरमाथि उडिरहँदा, उसले स्टिलका लिभरजस्तै बलिया हातहरूले तलसम्म पुगेर यो सारा सहरलाई फोहोर र खरानीको डङ्गुरमा परिणत गरिदिन सकोस्; इँटा र मोती, सुन र दासका मासु, सिसा र करोडपतिहरू, फोहोर, जडबुद्धिहरू, मन्दिरहरू, फोहोरले विषाक्त भएका रुखहरू र यी मूर्ख बहुतले गगनचुम्बी भवनहरू– सबैथोक, पूरै सहरलाई एकै डङ्गुरमा, फोहोर र मानिसको रगतले मुछिएको पिठोमा– एक घृणित अराजकतामा बदल्न सकोस्।

जहाँ दासताको श्रम धेरै हुन्छ, त्यहाँ स्वतन्त्र र रचनात्मक विचारका लागि कुनै स्थान हुन सक्दैन; त्यहाँ त केवल विनाशका विचारहरू, प्रतिशोधका विषाक्त फूलहरू र पशुतुल्य जीवको अशान्त विद्रोह मात्र फस्टाउन सक्छ।

बिरामी मानिसको शरीरमा खटिरा पलाउनु जति स्वाभाविक छ, यस युवकको मस्तिष्कमा यो डरलाग्दो इच्छा जन्मिनु पनि उत्तिकै स्वाभाविक हो। जहाँ दासताको श्रम धेरै हुन्छ, त्यहाँ स्वतन्त्र र रचनात्मक विचारका लागि कुनै स्थान हुन सक्दैन; त्यहाँ त केवल विनाशका विचारहरू, प्रतिशोधका विषाक्त फूलहरू र पशुतुल्य जीवको अशान्त विद्रोह मात्र फस्टाउन सक्छ। यो बुझ्न सकिने कुरा हो– यदि तपाईंले मानिसको आत्मालाई विकृत पार्नुभएको छ भने, उसबाट दयाको अपेक्षा नगर्नुहोस्।

मानिससँग बदला लिने अधिकार छ– त्यो अधिकार उसलाई मानिसहरूले नै दिएका हुन्।

धुवाँ र मसीले भरिएको धमिलो आकाशमा दिन ओइलाउँदै जान्छ। विशाल घरहरू झन् उदास र भारी देखिन थाल्छन्। तिनका अँध्यारा गहिराइहरूमा कतै-कतै बत्तीहरू झिलमिल गर्छन्, मानौं ती यस्ता अनौठो जनावरका पहेँला आँखाहरू हुन् जसले यी चिहानभित्र थुपारिएका मृत सम्पत्तिको रक्षा गर्न रातभरि जाग्राम बस्नुपर्छ।

तिनका आँखाबाट प्रष्ट देख्न सकिन्छ– सबैको मस्तिष्क पहिले नै निदाइसकेको छ। काम सकियो, अब सोच्नुपर्ने केही छैन। तिनको सोचाइ त मालिकको अधीनमा छ, अब आफैंले के सोच्नु?

मानिसहरूले दिनभरको काम सकेका छन्, र त्यो काम किन गरियो वा त्यसले तिनलाई के फाइदा भयो भन्ने कहिल्यै नसोची, सुत्न हतारिन्छन्। मानिसको कालो भेलले फुटपाथलाई ढाक्छ। सबैका टाउकामा उस्तै गोलो टोपी छ, र तिनका आँखाबाट प्रष्ट देख्न सकिन्छ– सबैको मस्तिष्क पहिले नै निदाइसकेको छ। काम सकियो, अब सोच्नुपर्ने केही छैन। तिनको सोचाइ त मालिकको अधीनमा छ, अब आफैंले के सोच्नु? यदि काम छ भने रोटी र जीवनका सस्तो मनोरञ्जन मिल्नेछ, 'पहेँलो राक्षसको सहर' मा मानिसलाई त्यसभन्दा बढी के नै चाहिन्छ र? मानिसहरू आ-आफ्ना ओछ्यानमा, आफ्ना स्त्री र पुरुषहरूकहाँ जान्छन्, र पसिनाले चिप्लो बनेर रातको समयमा ती गुम्सिएका कोठाहरूमा प्रेम गर्छन्, ताकि यस सहरका लागि नयाँ, ताजा पोषण जन्मिरहोस्...।

तिनीहरू हिँड्छन्। न हाँसो सुनिन्छ, न रमाइलो कुराकानी नै, यहाँ मुस्कान पनि कहिल्यै चम्किँदैन।

मोटरगाडीहरू कराउँछन्, कोर्रा पड्किन्छन्, बिजुलीका तारहरू गुन्जन्छन्, रेलहरू खड्खडाउँछन्। कतै संगीत पनि बजिरहेको छ, पक्कै पनि।

पत्रिका बेच्नेहरू अखबारको नाम चिच्याउँछन्। हर्डी-गर्डी (बाजा) को त्यो दर्दनाक आवाज र कसैको चीत्कार, हत्यारा र रङ्गमञ्चका हास्य कलाकारको त्रासद-हास्यास्पद अँगालोमा मिसिन्छन्। ती साना मानिसहरू भिरालो जमिनमा गुड्ने ढुङ्गाझैं मन्द गतिमा घिस्रिरहेका छन्...।

पहेँलो बत्तीहरू अझ बढी प्रज्वलित हुँदै जान्छन्– अब पूरै भित्ताहरू बियर, ह्विस्की, साबुन, नयाँ रेजर, टोपी, सिगार र मनोरञ्जनका विज्ञापनहरूले झलमल्ल भएका छन्। सुनप्रतिको अतृप्त लोभले सडकभरि जताततै लखेटिरहेको फलामको खड्खडावट कहिल्यै शान्त हुँदैन। अब, जब जताततै बत्तीहरू दन्किन्छन्, यो अनवरत विलापले थप गहनता प्राप्त गर्छ, नयाँ र बढी दमनकारी अर्थ बोक्छ।

पगालिएको सुनको चम्किलो आभा घरका भित्ताहरू, पसलका साइनबोर्डहरू र रेस्टुरेन्टका झ्यालहरूबाट बर्सिन्छ। यो उद्दण्ड र स्पष्ट छ, यो जताततै विजयी हुँदैछ, जसले आँखालाई पोल्छ र चिसो चमकले मानिसका अनुहारहरूलाई कुरूप बनाउँछ। यो धूर्त प्रकाशमा मानिसको खल्तीबाट उनीहरूको कमाईका साना कणहरू खोस्ने तीव्र लालसा छ, र यसले यो लालसालाई ती झिलमिल अक्षरहरूमा ढालेको छ, जसले मौन रूपमा श्रमिकहरूलाई सस्तो मनोरञ्जनतर्फ निम्त्याउँछन् र उनीहरूलाई काम नलाग्ने साना-तिना वस्तुहरू बेच्न लोभ्याउँछन्...।

यस सहरमा, जब मानिस सिसाका पारदर्शी जेलभित्र थुनिएको प्रकाशलाई हेर्छ, तब बुझिन्छ कि यहाँ अन्य सबै कुरा झैं प्रकाश पनि दास बनाइएको छ। यसले सुनको सेवा गर्छ, यो सुनकै लागि हो र मानिसहरूदेखि शत्रुतापूर्ण ढंगले टाढा छ...।

यस सहरमा प्रकाशको एउटा भयानक प्रचुरता छ। सुरुमा यो आकर्षक लाग्छ, यसले उत्तेजित र आनन्दित तुल्याउँछ। प्रकाश त एक स्वतन्त्र तत्व हो, सूर्यको गर्विलो सन्तान। जब यो फुल्छ र फक्रन्छ, यसका पत्रहरू कम्पित हुन्छन् र जीवित रहन्छन्– पृथ्वीका कुनै पनि फूलभन्दा सुन्दर, यसले जीवनलाई शुद्ध पार्छ, यसले जर्जर, मृत र फोहरी भइसकेका सबै कुरालाई नष्ट गर्न सक्छ।

तर, यस सहरमा, जब मानिस सिसाका पारदर्शी जेलभित्र थुनिएको प्रकाशलाई हेर्छ, तब बुझिन्छ कि यहाँ अन्य सबै कुरा झैं प्रकाश पनि दास बनाइएको छ। यसले सुनको सेवा गर्छ, यो सुनकै लागि हो र मानिसहरूदेखि शत्रुतापूर्ण ढंगले टाढा छ...। फलाम, ढुङ्गा, काठ– सबै कुरा झैं प्रकाश पनि मानिस विरुद्धको षड्यन्त्रमा सामेल छ; उसलाई चकित पार्दै यो पुकार्छ: "यहाँ आऊ!" र उसलाई फकाउँछ: "आफ्नो पैसा निकाल!"

मानिसहरू यस आह्वानमा ओइरिन्छन्, आफूलाई आवश्यक नपर्ने फोहोर सामानहरू किन्छन् र आफ्नो चेतनालाई अझ कुण्ठित बनाउने तमासाहरू हेर्छन्।

यस्तो लाग्छ, सहरको मुटुमा कतै, सुनको एउटा विशाल डल्लो आनन्दको कर्कश चिच्याहटसहित तीव्र गतिमा घुमिरहेको छ, जसले सडकहरूमा सुनका मसिना कणहरू छरिरहेको छ– जसलाई मानिसहरू दिनभरि लोभपूर्वक समात्छन्, खोज्छन् र मुठ्ठीमा पार्छन्। तर, आखिरमा साँझ पर्छ, सुनको त्यो डल्लो विपरीत दिशामा घुम्न थाल्छ, र एउटा चिसो, प्रज्वलित आँधी सिर्जना गर्छ। त्यसले मानिसहरूलाई आफूतिर तान्छ ताकि तिनले दिनभरि कमाएका सुनका कणहरू फिर्ता गरून्। तिनीहरूले आफूले पाएको भन्दा धेरै सधैँ फिर्ता गर्छन्; र भोलिपल्ट बिहान सुनको त्यो डल्लो अझ ठूलो भइसकेको हुन्छ, अझ तीव्र गतिमा घुम्छ, र त्यसको दास– फलामको विजयोन्मादी चीत्कार, त्यसले दास बनाएका सबै शक्तिहरूको खड्खडावट अझ चर्को स्वरमा गुन्जिन्छ।

त्यसपछि, अघिल्लो दिनभन्दा पनि बढी लोभपूर्वक, अझ बढी तृष्णाका साथ, यसले मानिसको रगत र मस्तिष्कलाई चुस्छ, ताकि साँझसम्ममा त्यही रगत र मस्तिष्क चिसो पहेँलो धातुमा परिणत होओस्। सुनको त्यो डल्लो नै सहरको मुटु हो। सहरको सम्पूर्ण जीवन त्यसको धड्कनमा छ, र यस जीवनको सम्पूर्ण अर्थ त्यसको वृद्धिमा मात्र सीमित छ।

त्यो नीच जादुगरीले उनीहरूको आत्मालाई लठ्याउँछ, उनीहरूलाई 'पहेँलो राक्षस' को हातको लचिलो औजार बनाइदिन्छ– त्यो कच्चा पदार्थ, जसबाट उसले निरन्तर सुन पगाल्छ, जुन उसको आफ्नै मासु र रगत हो।

त्यसैका लागि त, दिन प्रतिदिन मानिसहरू जमिन खन्छन्, फलाम गाल्छन्, घरहरू बनाउँछन्, कारखानाको धुवाँ फोक्सोमा भर्छन्, र प्रदूषित हावाको फोहोरलाई आफ्नो शरीरका हरेक रोमछिद्रबाट सोस्छन्; त्यसैका लागि त उनीहरू आफ्ना सुन्दर शरीरहरू बेच्छन्। त्यो नीच जादुगरीले उनीहरूको आत्मालाई लठ्याउँछ, उनीहरूलाई 'पहेँलो राक्षस' को हातको लचिलो औजार बनाइदिन्छ– त्यो कच्चा पदार्थ, जसबाट उसले निरन्तर सुन पगाल्छ, जुन उसको आफ्नै मासु र रगत हो।

समुद्रको मरुभूमिबाट रात ओर्लिन्छ र सहरमाथि एउटा चिसो, नुनिलो श्वास फुक्छ। चिसो बत्तीहरूले त्यसलाई हजारौं तीरले छेड्छन्; तैपनि रात अघि बढ्छ, घरहरूको कुरूपता र साँघुरो गल्लीहरूको भयावहतालाई आफ्ना अँध्यारा वस्त्रले कोमलतापूर्वक ढाक्दै, र गरिबीका ती लाजमर्दो चिथराहरूलाई पर्दाभित्र लुकाउँदै। लोभी उन्मादको एउटा जंगली विलाप त्यसको स्वागतमा उफ्रिन्छ, रातको मौनतालाई चिर्दै; तर रात अझै अघि बढिरहन्छ, दास बनाइएको प्रकाशको त्यो उद्दण्ड चमकलाई बिस्तारै निभाइदिँदै, र सहरका ती सडेका घाउहरूलाई आफ्नो नरम हातले छोपिदिँदै।

सहर त्यो दमनकारी अँध्यारोमा निदाउँछ, कुनै विशाल जनावरझैं गर्जँदै। दिनभरि यसले धेरै भोजन निलेको छ, त्यसैले यसलाई तातो र असहज महसुस भइरहेको छ, र यसका निद्रामा पनि डरलाग्दा सपनाहरूको बास छ।

तर, गल्लीहरूको भूलभुलैयामा प्रवेश गर्दा नै त्यो रात आफ्नै ताजा सासले सहरका विषाक्त वाफहरूलाई परास्त गर्न र तितरबितर पार्न असमर्थ हुन्छ। सूर्यले तताएका पर्खालका ढुङ्गाहरूसँग यो घर्किन्छ, छानाका खिया लागेका फलामहरू र फुटपाथको फोहोरमाथि यो घस्रिन्छ, र विषाक्त धूलोले भरिएर, सहरको दुर्गन्धले अघाएर, यसले आफ्ना पखेटा समेट्छ अनि घरका छानाहरू र नालाहरूमा निस्तेज र गतिहीन भएर सुस्ताउँछ। अब त्यसको नाम मात्रको अँध्यारो बाँकी रहन्छ– यसको ताजगी र शितलता हराइसकेको छ, ढुङ्गा, फलाम, काठ र मानिसका प्रदूषित फोक्सोले त्यसलाई निली सकेका छन्। अब त्यसमा कुनै शान्ति छैन, कुनै काव्यत्व छैन...।

सहर त्यो दमनकारी अँध्यारोमा निदाउँछ, कुनै विशाल जनावरझैं गर्जँदै। दिनभरि यसले धेरै भोजन निलेको छ, त्यसैले यसलाई तातो र असहज महसुस भइरहेको छ, र यसका निद्रामा पनि डरलाग्दा सपनाहरूको बास छ।

झिलमिल गर्दै बत्तीहरू निभ्छन्– उत्तेजक र विज्ञापनको दासका रूपमा यसले दिनभरिको आफ्नो फोहरी काम पूरा गरिसकेको छ। घरहरूले मानिसहरूलाई एकपछि अर्को गर्दै आफ्ना ढुङ्गे आन्द्राभुँडीभित्र सोस्छन्। एक अग्लो, दुब्लो र कुप्रिएको मानिस सडकको कुनामा उभिन्छ र बिस्तारै आफ्नो टाउको घुमाउँदै, निस्तेज र रंगहीन आँखाहरूले दायाँ-बायाँ हेर्छ। ऊ कहाँ जाओस्? सबै सडकहरू उस्तै छन्, र सबै घरहरू, तिनका धमिलो र चमकविहीन झ्यालहरू, एकअर्कालाई उस्तै निर्जीव उदासीनताका साथ हेरिरहेका छन्...।

एक निसास्सिएकाले भरिएको उदासीनताले न्यानो हातले घाँटी थिचेझैं हुन्छ, सास फेर्न गाह्रो बनाउँछ। घरका छानाहरूमाथि एउटा धमिलो बादल मडारिन्छ– यो दरिद्र, श्रापित सहरको दिनभरिको बाफ। यो कुहिरोको पर्दा छिचोलेर, आकाशको सुदूर अनन्ततामा, शान्त ताराहरू हल्कासँग चम्किरहेका छन्।

त्यो मानिसले टोपी फुकाल्छ, टाउको माथि उठाउँछ र आकाशतिर हेर्छ। यस सहरका घरहरूको विशाल उचाइले आकाशलाई संसारको अन्य कुनै पनि ठाउँको तुलनामा धेरै टाढा धकेलिदिएको छ। ताराहरू साना, एक्ला थोप्लाहरू मात्र देखिन्छन्।

टाढाबाट, भयावह ढंगले, पित्तलको बाजाको कर्कश आवाज आउँछ। ती मानिसका लामा खुट्टाहरू अनौठो गरी झट्किन्छन् र ऊ एउटा गल्लीतिर लाग्छ, टाउको झुकाएर र हात हल्लाउँदै बिस्तारै पाइला चाल्छ। अबेर भइसकेको छ, र सडकहरू झन्-झन् सुनसान हुँदै छन्। एक्ला साना मानिसहरू झिंगाझैं हराउँछन्; र अन्धकारले उनीहरूलाई निलिहाल्छ। खैरो टोपी लगाएका प्रहरीहरू हातमा लठ्ठी लिएर सडकका कुनाहरूमा अचल उभिएका छन्। तिनीहरू सुर्ती चपाइरहेका छन्, तिनीहरूका बङ्गाराहरू बिस्तारै चलिरहेका छन्।

ती मानिस आफ्नो लामो, कुप्रिएको शरीरलाई लच्काउँदै, मापन गरिएका पाइलाहरू चालेर हिँड्छन्। उनको चालमा केही यस्तो छ जसले चलिरहेको मस्तिष्कको सङ्केत दिन्छ, केही अनिश्चय छ, तर साथसाथै केही दृढता पनि छ...। मलाई लाग्छ, ऊ चोर हो।

ती मानिस तिनका छेउबाट, टेलिफोनका खम्बाहरू र भित्ताहरूमा रहेका अनगिन्ती कालो ढोकाहरूका छेउबाट हिँड्छन्– ती कालो ढोकाहरू, तिनका वर्गाकार बङ्गाराहरू निद्राले बाफिँदै हाइ काडिरहेका छन्। कतै धेरै टाढा एउटा ट्राम खड्खडाउँछ र विलाप गर्छ; सडकका गहिरा पिँजडाहरूमा रात निसास्सिएको छ, रात मृत भइसकेको छ।

ती मानिस आफ्नो लामो, कुप्रिएको शरीरलाई लच्काउँदै, मापन गरिएका पाइलाहरू चालेर हिँड्छन्। उनको चालमा केही यस्तो छ जसले चलिरहेको मस्तिष्कको सङ्केत दिन्छ, केही अनिश्चय छ, तर साथसाथै केही दृढता पनि छ...। मलाई लाग्छ, ऊ चोर हो।

सहरको यो अँध्यारो जालमा जसले आफूलाई जीवित ठान्छ, त्यस्तो मानिस देख्नु सुखद कुरा हो।

खुल्ला झ्यालहरूबाट मानिसको पसिनाको घिनलाग्दो गन्ध बाहिर निस्कन्छ।

विचित्र र धमिलो आवाजहरू गुम्सिएको, उदास अँध्यारोमा निद्राले झुल्दै हलचल गर्छन्...।

निदाइरहेको र आफ्नो निद्रामा प्रलाप बडबडाउँदै, 'पहेँलो राक्षसको सहर' ।

१९०६

प्रोग्रेस पब्लिशर्स, मास्कोद्वारा प्रकाशित  ‘The City of the Yellow Devil’ बाट नेपालीमा अनुदित । अनुवाद: चन्द्र खाकी

(यो अनुवाद लेख साभार छाप्नेले अनिवार्य रुपमा मूल लेखको स्रोत, अनुवादकको नाम र दायित्वबोधको हाइपरलिङ्कसहित स्रोत खुलाउनुहोला ।  –दायित्वबोध)

दायित्वबोधको विशेष अनुरोध

वाम वैचारिकीको रक्षा र प्रबर्द्धनका लागि दायित्वबोध अनलाइन निरन्तर रहनु जरुरी छ भन्ने तपाईंलाई लाग्छ ? के दायित्वबोधमा प्रकाशित भइरहेका सामग्रीहरु उपयोगी र पठनीय छन् भन्ने तपाईं ठान्नुहुन्छ ? दायित्वबोधको निरन्तरताको लागि तपाईंको सहयोगले ठूलो अर्थ राख्छ !

तपाईंले कसरी सहयोग गर्न सक्नुहुन्छ ?

–सामर्थ्यअनुसारको आर्थिक सहयोग गरेर । –विचारप्रधान लेखरचनाहरु उपलब्ध गराएर । –दायित्वबोधमा छापिएका लेखरचनाहरु शेयर गरेर । दायित्वबोधको फेसबुक पेज, युट्युब, ट्विटर, टिकटक लगायतका सामाजिक सञ्जाल पेजहरु लाइक–शेयर–सब्स्क्राइब गरेर ।

दायित्वबोधलाई आर्थिक सहयोग गर्नका लागि

https://dayitwabodh.com/page/support-us/