‘झूटको साम्राज्य’ र नेटोको विस्तार: समकालीन विश्व व्यवस्थामा रूस र पश्चिमबीचको निर्णायक सङ्घर्ष

रूसका नागरिकहरू, मित्रहरू,

आज डोनबासमा घटेका दुःखद घटनाहरू तथा रूसको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नेसम्बन्धी प्रमुख पक्षहरूबारे पुनः सम्बोधन गर्नु मैले आवश्यक ठानेको छु।

म २१ फेब्रुअरी २०२२ मा गरेको सम्बोधनमा व्यक्त गरेका कुराहरूबाट सुरु गर्न चाहन्छु। उक्त सम्बोधनमा मैले हाम्रा सबैभन्दा ठूला चिन्ता र सरोकारहरूबारे तथा गैरजिम्मेवार पश्चिमी राजनीतिज्ञहरूले वर्षैपिच्छे निरन्तर, निर्लज्ज र शिष्टाचारविहीन ढङ्गले रूसमाथि सिर्जना गर्दै आएका आधारभूत खतराहरूबारे कुरा गरेको थिएँ। मैले यहाँ उत्तर एटलान्टिक सन्धि संगठन (नेटो) को पूर्वतर्फको विस्तारलाई सङ्केत गरिरहेको छु, जसले आफ्नो सैन्य पूर्वाधारलाई रूसी सीमाको झन् नजिक ल्याइरहेको छ।

यो तथ्य हो कि विगत ३० वर्षदेखि हामी युरोपमा समान तथा अविभाज्य सुरक्षाका सिद्धान्तहरूबारे नेटोका प्रमुख देशहरूसँग धैर्यपूर्वक सहमति कायम गर्ने प्रयास गर्दै आएका छौँ। हाम्रा प्रस्तावहरूको जवाफमा हामीले निरन्तर कि त निन्दनीय छलकपट र झूटको सामना गर्नुपर्‍यो, कि दबाब र ब्ल्याकमेल गर्ने प्रयासहरूको; जबकि हाम्रा विरोध र चिन्ताका बाबजुद उत्तर एटलान्टिक गठबन्धनको विस्तार जारी रह्यो। यसको सैन्य संयन्त्र अघि बढिरहेको छ र मैले भनेझैँ, हाम्रो आफ्नै सीमाको नजिक आइपुगिरहेको छ।

यो किन भइरहेको छ? आफूलाई असाधारण, त्रुटिहीन र जे पनि गर्न छुट पाएको ठान्ने अहङ्कारको उचाइबाट अरूलाई हेपेर बोल्ने यो निर्लज्ज शैली कहाँबाट आयो? हाम्रा हितहरू र पूर्णतः वैध मागहरूप्रति यस्तो तिरस्कारपूर्ण र अवहेलनापूर्ण व्यवहारको कारण के हो?

यसको जवाफ सरल छ। सबै कुरा स्पष्ट र प्रस्ट छ। सन् १९८० को दशकको अन्त्यतिर सोभियत संघ कमजोर हुँदै गयो र त्यसपछि विघटन भयो। त्यो अनुभवले हामीलाई एउटा महत्त्वपूर्ण पाठ सिकाउनुपर्छ, किनभने यसले शक्ति र इच्छाशक्तिको पक्षाघात पूर्ण पतन र विस्मृतितर्फको पहिलो कदम हो भन्ने देखाएको छ। हामीले केवल एक क्षणका लागि आत्मविश्वास गुमायौँ, तर विश्वमा शक्तिहरूबीचको सन्तुलन भत्काउन त्यति मात्र नै पर्याप्त भयो।

अनुनयविनय र अनुरोधले काम गर्दैनन्। प्रभुत्वशाली राज्य वा सत्तामा रहेका शक्तिहरूलाई मन नपर्ने जुनसुकै कुरालाई पुरातन, अप्रचलित र अनुपयोगी भनेर खारेज गरिन्छ।

यसको परिणामस्वरूप पुराना सन्धि र सम्झौताहरू अब प्रभावकारी रहेनन्। अनुनयविनय र अनुरोधले काम गर्दैनन्। प्रभुत्वशाली राज्य वा सत्तामा रहेका शक्तिहरूलाई मन नपर्ने जुनसुकै कुरालाई पुरातन, अप्रचलित र अनुपयोगी भनेर खारेज गरिन्छ। त्यही समयमा, आफूलाई उपयोगी लाग्ने हरेक कुरालाई परम सत्यका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ र त्यसको मूल्य जति नै चुकाउनुपरे पनि, अपमानजनक तरिकाले तथा उपलब्ध जुनसुकै माध्यम प्रयोग गरेर अरूमाथि थोपर्ने गरिन्छ। पालना गर्न अस्वीकार गर्नेहरूमाथि बलजफ्तीको रणनीति अपनाइन्छ।

मैले अहिले भनिरहेको कुरा रूससँग मात्र सम्बन्धित छैन, र यस विषयमा चिन्तित हुने देश रूस मात्र होइन। यो सम्पूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको प्रणालीसँग सम्बन्धित छ, र कहिलेकाहीँ अमेरिकाका सहयोगीहरूसँग समेत सम्बन्धित छ। सोभियत संघको विघटनले विश्वको पुनर्विभाजन निम्त्यायो। त्यस बेलासम्म विकसित भइसकेका अन्तर्राष्ट्रिय कानुनका मान्यताहरू, विशेष गरी दोस्रो विश्वयुद्धपछि अपनाइएका र त्यस युद्धको परिणामलाई ठूलो हदसम्म औपचारिक रूप दिएका आधारभूत मान्यताहरू) शीतयुद्धका विजेता घोषित गर्नेहरूका लागि बाधक बने।

निस्सन्देह, व्यवहारमा, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र तिनलाई नियमन गर्ने नियमहरूले विश्वमा तथा शक्तिसन्तुलनमा भएका परिवर्तनहरूलाई ध्यानमा राख्नुपर्ने थियो। तर यो काम व्यावसायिक ढङ्गले, सहज रूपमा, धैर्यपूर्वक तथा सबै राज्यका हितहरू र आफ्नै जिम्मेवारीप्रति उचित ध्यान र सम्मान राखेर गरिनुपर्थ्यो। त्यसको सट्टा हामीले पूर्ण श्रेष्ठताको भावनाबाट उत्पन्न उन्माद, एक प्रकारको आधुनिक निरङ्कुशता, तथा आफ्नै स्वार्थअनुकूल निर्णयहरू निर्माण र कार्यान्वयन गर्ने व्यक्तिहरूको न्यून सांस्कृतिक स्तर र अहङ्कार देख्यौँ। परिस्थितिले अर्कै मोड लियो।

यसका धेरै उदाहरण छन्। सुरुमा संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को स्वीकृतिबिना बेलग्रेडविरुद्ध रक्तपातपूर्ण सैन्य कारबाही सञ्चालन गरियो, जसमा युरोपको मुटुमै लडाकु विमान र क्षेप्यास्त्र प्रयोग गरिए। शान्तिपूर्ण सहरहरू र अत्यावश्यक पूर्वाधारमाथिको बमबारी धेरै सातासम्म जारी रह्यो। मैले यी तथ्यहरू सम्झाउनैपर्छ, किनभने केही पश्चिमी सहकर्मीहरू यी घटनाहरू बिर्सन रुचाउँछन्। अनि, जब हामी ती घटनाहरूको उल्लेख गर्छौँ, उनीहरू अन्तर्राष्ट्रिय कानुनबारे कुरा गर्नबाट पन्छिन्छन् र बरु आफूलाई आवश्यक लाग्ने ढङ्गले व्याख्या गरिएका परिस्थितिहरूलाई जोड दिन्छन्।

त्यसपछि इराक, लिबिया र सिरियाको पालो आयो। लिबियाविरुद्ध सैन्य शक्तिको गैरकानुनी प्रयोग र लिबियासम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्का सबै निर्णयहरूको विकृतीकरणले उक्त राज्यलाई ध्वस्त पार्‍यो, अन्तर्राष्ट्रिय आतङ्कवादको विशाल केन्द्र सिर्जना गर्‍यो र देशलाई मानवीय विपत्तितर्फ तथा वर्षौँदेखि जारी गृहयुद्धको भुमरीमा धकेल्यो। लिबियामा मात्र नभई सम्पूर्ण क्षेत्रमा सयौँ हजार, यहाँसम्म कि लाखौँ मानिसका लागि सिर्जना गरिएको यस त्रासदीले मध्यपूर्व र उत्तर अफ्रिकाबाट युरोपतर्फ ठूलो मात्रामा मानिसहरूको पलायन निम्त्याएको छ।

हामीले राज्यको सर्वोच्च तहबाट र संयुक्त राष्ट्रसंघको उच्च मञ्चबाटै बोलिएका झूटहरू देख्यौँ। यसको परिणामस्वरूप हामीले ठूलो मानवीय क्षति, हानि, विनाश र आतङ्कवादमा विशाल वृद्धिको सामना गरिरहेका छौँ।

सिरियाका लागि पनि यस्तै नियति तयार पारिएको थियो। सिरियाली सरकारको स्वीकृति वा संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को अनुमति नलिई त्यस देशमा पश्चिमी गठबन्धनले सञ्चालन गरेका सैन्य कारबाहीहरूलाई आक्रमण र हस्तक्षेपबाहेक अरू केही भन्न सकिँदैन।

तर माथि उल्लेख गरिएका घटनाहरूभन्दा पृथक् रूपमा उभिने उदाहरण निस्सन्देह, कुनै कानुनी आधारबिना इराकमाथि गरिएको आक्रमण हो। उनीहरूले इराकमा व्यापक विनाशका हतियार रहेको भन्ने अमेरिकामा उपलब्ध कथित विश्वसनीय सूचनालाई बहाना बनाए। उक्त आरोप प्रमाणित गर्न अमेरिकी विदेशमन्त्रीले सबै विश्वले देख्ने गरी सार्वजनिक रूपमा सेतो धुलो भएको एउटा सानो शीशी उठाएर देखाए र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई त्यो इराकमा तयार पारिएको रासायनिक युद्धमा प्रयोग हुने पदार्थ भएको आश्वासन दिए। पछि ती सबै कुरा बनावटी र झुटो भएको तथा इराकसँग कुनै रासायनिक हतियार नरहेको प्रमाणित भयो। यो अविश्वसनीय र स्तब्ध पार्ने कुरा हो, तर सत्य यही हो। हामीले राज्यको सर्वोच्च तहबाट र संयुक्त राष्ट्रसंघको उच्च मञ्चबाटै बोलिएका झूटहरू देख्यौँ। यसको परिणामस्वरूप हामीले ठूलो मानवीय क्षति, हानि, विनाश र आतङ्कवादमा विशाल वृद्धिको सामना गरिरहेका छौँ।

समग्रमा हेर्दा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले जहाँजहाँ आफ्नो कानुन र व्यवस्था लागू गर्‍यो, विश्वका धेरै क्षेत्रहरूमा त्यहाँ रक्तरञ्जित, निको नहुने घाउहरू तथा अन्तर्राष्ट्रिय आतङ्कवाद र अतिवादको अभिशाप सिर्जना भएको देखिन्छ। मैले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको अवहेलनाका सबैभन्दा स्पष्ट उदाहरणहरूमध्ये केही मात्र उल्लेख गरेको छु; यी मात्र उदाहरण भने होइनन्।

यस सूचीमा नेटो पूर्वतर्फ एक इन्च पनि विस्तार नगर्ने वाचाहरू पनि पर्छन्। म फेरि दोहोर्‍याउन चाहन्छु: उनीहरूले हामीलाई धोका दिए, वा सरल शब्दमा भन्नुपर्दा, हामीलाई उल्लु बनाए। निश्चय नै, राजनीतिलाई फोहोरी व्यवसाय भनिएको प्रायः सुनिन्छ। यस्तो हुन सक्छ, तर राजनीति अहिले जति फोहोरी छ, त्यति हुनु हुँदैन; यस्तो हदसम्म त कदापि हुनु हुँदैन। ठगी गर्ने यस प्रकारको व्यवहार अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका सिद्धान्तहरूको मात्र नभई, सबैभन्दा पहिले, सर्वमान्य नैतिकता र सदाचारका मान्यताहरूको पनि विपरीत छ। यहाँ न्याय र सत्य कहाँ छ? चारैतिर केवल झूट र पाखण्ड छ।

उनीहरूले हामीलाई धोका दिए, वा सरल शब्दमा भन्नुपर्दा, हामीलाई उल्लु बनाए। निश्चय नै, राजनीतिलाई फोहोरी व्यवसाय भनिएको प्रायः सुनिन्छ। यस्तो हुन सक्छ, तर राजनीति अहिले जति फोहोरी छ, त्यति हुनु हुँदैन; यस्तो हदसम्म त कदापि हुनु हुँदैन।

प्रसङ्गवश, अमेरिकी राजनीतिज्ञहरू, राजनीतिक वैज्ञानिकहरू र पत्रकारहरूले हालका वर्षहरूमा संयुक्त राज्य अमेरिकाभित्र एउटा वास्तविक “झूटको साम्राज्य” सिर्जना भएको लेख्ने र भन्ने गरेका छन्। यस कुरासँग असहमत हुन गाह्रो छ—वास्तवमा अवस्था यस्तै छ। तर यसबारे संकोच गर्नुपर्ने कुनै कारण छैन: संयुक्त राज्य अमेरिका अझै पनि एउटा महान् देश र विश्व व्यवस्थालाई आकार दिने प्रमुख शक्ति हो। त्यसका सबै सहयोगी राष्ट्रहरूले सानातिना बहानामा समेत विनम्रतापूर्वक र आज्ञाकारी ढङ्गले “हुन्छ” मात्र भन्दैनन् र त्यसकै कुरा दोहोर्‍याउँदैनन्, उनीहरू त्यसको व्यवहारको नक्कल पनि गर्छन् र उसले प्रस्ताव गरेका नियमहरू उत्साहपूर्वक स्वीकार गर्छन्। त्यसैले, संयुक्त राज्य अमेरिकाले आफ्नै स्वरूप र समानतामा निर्माण गरेको तथाकथित सम्पूर्ण पश्चिमी गुट वास्तवमा समग्र रूपमा त्यही “झूटको साम्राज्य” हो भन्नु उचित र विश्वासयोग्य हुन्छ।

हाम्रो देशको सन्दर्भमा भन्नुपर्दा, सोभियत समाजवादी गणतन्त्रहरूको संघ (यूएसएसआर) विघटन भएपछि नयाँ आधुनिक रूसले देखाएको अभूतपूर्व खुलापन, संयुक्त राज्य अमेरिका र अन्य पश्चिमी साझेदारहरूसँग इमानदारीपूर्वक काम गर्ने तत्परता तथा लगभग एकतर्फी रूपमा गरेको निशस्त्रीकरणका बाबजुद उनीहरूले तत्काल हामीलाई अन्तिम प्रहार गर्ने, समाप्त पार्ने र पूर्ण रूपमा नष्ट गर्ने प्रयास गरे। सन् १९९० को दशक र सन् २००० को दशकको सुरुतिर यस्तै भएको थियो, जब तथाकथित सामूहिक पश्चिमले दक्षिणी रूसमा पृथकतावाद र भाडाका लडाकुहरूको गिरोहलाई सक्रिय रूपमा समर्थन गरिरहेको थियो। कति मानिसको ज्यान गयो, कति क्षति बेहोर्नुपर्‍यो र कति कठिन परीक्षाबाट गुज्रनुपर्‍यो—ककेशसमा अन्तर्राष्ट्रिय आतङ्कवादको मेरुदण्ड भाँच्न सफल हुनुअघि! हामी यी कुरा सम्झन्छौँ र कहिल्यै बिर्सनेछैनौँ।

वास्तवमा, आफ्नै स्वार्थका लागि हामीलाई प्रयोग गर्ने प्रयास हालैसम्म पनि कहिल्यै रोकिएन। उनीहरूले हाम्रा परम्परागत मूल्यहरू नष्ट गर्न र आफ्ना झूटा मूल्यहरू हामीमाथि थोपर्न खोजे, जसले हामीलाई र हाम्रा जनतालाई भित्रैबाट कमजोर पार्ने थिए। उनीहरूले आफ्ना देशहरूमा आक्रामक रूपमा थोपर्दै आएका यी मान्यताहरूले प्रत्यक्ष रूपमा पतन र नैतिक अधोगतितर्फ लैजान्छन्, किनभने ती मानव स्वभावकै विपरीत छन्। यस्तो हुन दिइनेछैन। विगतमा कसैले पनि यसो गर्न सकेको छैन र अहिले पनि सफल हुनेछैन।

यी सबैका बाबजुद, डिसेम्बर २०२१ मा हामीले युरोपेली सुरक्षा र नेटोको विस्तार नगर्ने सिद्धान्तहरूबारे संयुक्त राज्य अमेरिका र त्यसका सहयोगीहरूसँग सहमति कायम गर्ने अर्को प्रयास गर्‍यौँ। हाम्रा प्रयासहरू व्यर्थ भए। संयुक्त राज्य अमेरिकाले आफ्नो अडान परिवर्तन गरेको छैन। हाम्रो लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण विषयमा रूससँग सहमति गर्न आवश्यक छ भन्ने कुरा उसले स्वीकार गर्दैन। संयुक्त राज्य अमेरिकाले आफ्नै उद्देश्यहरू पछ्याइरहेको छ र हाम्रा हितहरूलाई बेवास्ता गरिरहेको छ।

निस्सन्देह, यस परिस्थितिले एउटा प्रश्न खडा गर्छ: अब के हुन्छ, हामीले के अपेक्षा गर्ने? इतिहासलाई मार्गदर्शक मान्ने हो भने, सन् १९४० र सन् १९४१ को सुरुतिर सोभियत संघले युद्ध रोक्न वा कम्तीमा त्यसको सुरुवातलाई ढिलाइ गर्न ठूलो प्रयास गरेको हामीलाई थाहा छ। यस उद्देश्यका लागि, सम्भावित आक्रमणकारीलाई अन्तिम क्षणसम्म उत्तेजित नगर्ने नीति अपनाउँदै यूएसएसआरले आसन्न आक्रमणबाट आफ्नो रक्षा गर्न आवश्यक अत्यावश्यक र स्पष्ट तयारीहरू गर्नबाट परहेज गर्‍यो वा तिनलाई पछि सार्‍यो। जब उसले अन्ततः कदम चाल्यो, त्यतिबेला धेरै ढिलो भइसकेको थियो।

युद्ध सुरु भएको पहिलो केही महिनामै हामीले रणनीतिक महत्त्वका विशाल भूभागहरू गुमायौँ र लाखौँ मानिसको ज्यान गुमायौँ। हामी फेरि त्यही गल्ती गर्नेछैनौँ। हामीलाई त्यसो गर्ने अधिकार छैन।

यसको परिणामस्वरूप, २२ जुन १९४१ मा युद्धको घोषणा नगरी हाम्रो मातृभूमिमाथि आक्रमण गर्ने नाजी जर्मनीको आक्रमणको प्रतिकार गर्न देश तयार थिएन। देशले शत्रुलाई रोकेर अन्ततः पराजित गर्‍यो, तर त्यसका लागि अत्यन्त ठूलो मूल्य चुकाउनुपर्‍यो। महान् देशभक्तिपूर्ण युद्धअघि आक्रमणकारीलाई तुष्ट पार्ने प्रयास एउटा गल्ती साबित भयो, जसको मूल्य हाम्रा जनताले ठूलो क्षतिका रूपमा चुकाउनुपर्‍यो। युद्ध सुरु भएको पहिलो केही महिनामै हामीले रणनीतिक महत्त्वका विशाल भूभागहरू गुमायौँ र लाखौँ मानिसको ज्यान गुमायौँ। हामी फेरि त्यही गल्ती गर्नेछैनौँ। हामीलाई त्यसो गर्ने अधिकार छैन।

विश्वव्यापी प्रभुत्व स्थापित गर्न चाहनेहरूले रूसलाई सार्वजनिक रूपमै आफ्नो शत्रु घोषित गरेका छन्। उनीहरूले कुनै दण्ड वा परिणामको डरबिना यसो गरेका छन्। यसमा कुनै भ्रम नरहोस्: उनीहरूसँग यसरी व्यवहार गर्ने कुनै कारण थिएन। उनीहरूसँग पर्याप्त वित्तीय, वैज्ञानिक, प्राविधिक र सैन्य क्षमता रहेको कुरा सत्य हो। हामी यसबारे सचेत छौँ। आर्थिक खतराहरूबारे हामीलाई सुनाइँदै आएका कुराहरूको वस्तुगत मूल्याङ्कन हामी गर्छौँ, र निर्लज्ज तथा कहिल्यै नटुङ्गिने ब्ल्याकमेलको प्रतिकार गर्ने आफ्नो क्षमताबारे पनि हामीलाई स्पष्ट जानकारी छ। म फेरि दोहोर्‍याउन चाहन्छु, यस विषयमा हामी कुनै भ्रममा छैनौँ र हाम्रो मूल्याङ्कन अत्यन्त यथार्थपरक छ।

सैन्य मामिलाको सन्दर्भमा, सोभियत संघ विघटन भएपछि र आफ्नो क्षमताको ठूलो हिस्सा गुमाएपछि पनि आजको रूस विश्वका सबैभन्दा शक्तिशाली आणविक शक्ति राष्ट्रहरूमध्ये एक हो। यसबाहेक, केही अत्याधुनिक हतियारका क्षेत्रमा रूसलाई निश्चित अग्रता प्राप्त छ। यस सन्दर्भमा, कुनै सम्भावित आक्रमणकारीले हाम्रो देशमाथि प्रत्यक्ष आक्रमण गरेमा उसले पराजय र भयावह परिणामहरूको सामना गर्नुपर्नेछ भन्ने कुरामा कसैलाई पनि शङ्का हुनु हुँदैन।

त्यसै समयमा, प्रतिरक्षा क्षेत्रसहित प्रविधि तीव्र गतिमा परिवर्तन भइरहेको छ। आज एउटा देश वा शक्ति अग्रस्थानमा हुन्छ, भोलि अर्को हुन सक्छ। तर यदि हामीले रूससँग सीमा जोडिएका भूभागहरूमा सैन्य उपस्थिति कायम गर्न अनुमति दियौँ भने त्यो उपस्थिति आगामी दशकौँसम्म, सम्भवतः सधैँका लागि रहनेछ र रूसका लागि निरन्तर बढ्दो तथा पूर्णतः अस्वीकार्य खतरा सिर्जना गर्नेछ।

पछिल्ला केही दिनमा नेटो नेतृत्वले गठबन्धनको पूर्वाधारलाई रूसको सीमासम्म नजिक ल्याउने प्रयासलाई तीव्र पार्नुपर्ने र थप विस्तार गर्नुपर्ने कुरा स्पष्ट रूपमा बताएको छ। अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, उनीहरूले आफ्नो अडान अझ कठोर बनाएका छन्। हामी निष्क्रिय भएर बस्न वा यी घटनाक्रमलाई चुपचाप हेरिरहन सक्दैनौँ।

अहिले पनि नेटोको पूर्वतर्फको विस्तारसँगै रूसका लागि परिस्थिति प्रत्येक वर्ष झन् खराब र खतरनाक हुँदै गएको छ। यसबाहेक, पछिल्ला केही दिनमा नेटो नेतृत्वले गठबन्धनको पूर्वाधारलाई रूसको सीमासम्म नजिक ल्याउने प्रयासलाई तीव्र पार्नुपर्ने र थप विस्तार गर्नुपर्ने कुरा स्पष्ट रूपमा बताएको छ। अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, उनीहरूले आफ्नो अडान अझ कठोर बनाएका छन्। हामी निष्क्रिय भएर बस्न वा यी घटनाक्रमलाई चुपचाप हेरिरहन सक्दैनौँ। त्यसो गर्नु हाम्रा लागि पूर्णतः गैरजिम्मेवारपूर्ण हुनेछ।

उत्तर एटलान्टिक गठबन्धनको पूर्वाधारलाई थप विस्तार गर्ने कुनै पनि कदम वा युक्रेनी भूभागमा सैन्य उपस्थिति स्थापित गर्ने जारी प्रयासहरू हाम्रा लागि अस्वीकार्य छन्। निस्सन्देह, प्रश्न नेटो स्वयंको मात्र होइन। नेटोले अमेरिकी विदेश नीतिको एउटा साधनका रूपमा काम गरिरहेको छ। समस्या के हो भने रूससँग जोडिएका भूभागहरूमा—जुन हाम्रो ऐतिहासिक भूमि हो भन्ने कुरा मैले उल्लेख गर्नैपर्छ, एउटा शत्रुतापूर्ण “रूसविरोधी” संरचना निर्माण भइरहेको छ। बाह्य शक्तिहरूको पूर्ण नियन्त्रणमा रहेको यस संरचनाले नेटोका सशस्त्र बलहरूलाई आकर्षित गर्न र अत्याधुनिक हतियार प्राप्त गर्न हरसम्भव प्रयास गरिरहेको छ।

संयुक्त राज्य अमेरिका र त्यसका सहयोगीहरूका लागि यो रूसलाई नियन्त्रणमा राख्ने नीति हो, जसबाट स्पष्ट भूराजनीतिक लाभ प्राप्त हुन्छ। तर हाम्रो देशका लागि यो जीवन र मृत्युको प्रश्न हो; राष्ट्रका रूपमा हाम्रो ऐतिहासिक भविष्यको प्रश्न हो। यो अतिशयोक्ति होइन, तथ्य हो। यो हाम्रा हितहरूमाथिको वास्तविक खतरा मात्र होइन, हाम्रो राज्यको अस्तित्व र सार्वभौमिकतामाथिकै खतरा पनि हो। यो त्यही रातो रेखा हो, जसबारे हामीले पटकपटक कुरा गरेका छौँ। उनीहरूले त्यो रेखा पार गरिसकेका छन्।

यसले मलाई डोनबासको परिस्थितितर्फ ल्याउँछ। हामी देखिरहेका छौँ कि सन् २०१४ मा युक्रेनमा सत्तापलट गराउने शक्तिहरूले सत्ता कब्जा गरेका छन्, देखावटी निर्वाचन प्रक्रियाहरूको सहायताले त्यसलाई कायम राखेका छन् र द्वन्द्वको शान्तिपूर्ण समाधानको मार्ग त्यागेका छन्। आठ वर्षसम्म—पूरा आठ अनन्तजस्ता लाग्ने वर्षसम्म हामीले राजनीतिक तथा शान्तिपूर्ण माध्यमबाट परिस्थितिको समाधान गर्न सम्भव भएसम्म सबै प्रयास गर्‍यौँ। ती सबै प्रयास व्यर्थ भए।

मैले आफ्नो अघिल्लो सम्बोधनमा भनेझैँ, त्यहाँ भइरहेको घटनालाई करुणाविना हेर्न सकिँदैन। अब यसलाई सहन असम्भव भएको छ। त्यहाँ बसोबास गर्ने र रूसमाथि, हामी सबैमाथि आशा राखेका लाखौँ मानिसमाथि भइरहेको त्यस अत्याचार र नरसंहारलाई रोक्नु हाम्रो दायित्व बन्यो। ती मानिसहरूको आकाङ्क्षा, भावना र पीडा नै डोनबासका जनगणतन्त्रहरूको स्वतन्त्रता मान्यता दिने हाम्रो निर्णयका मुख्य प्रेरक शक्ति थिए।

म यस विषयमा अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा जोड दिन चाहन्छु। आफ्ना उद्देश्यहरूमा केन्द्रित नेटोका प्रमुख देशहरूले युक्रेनका अतिदक्षिणपन्थी राष्ट्रवादीहरू र नव-नाजीहरूलाई समर्थन गरिरहेका छन्। उनीहरूले क्राइमिया र सेभास्टोपोलका जनताले रूससँग पुनः एकीकरण हुने स्वतन्त्र निर्णय गरेको कुरा कहिल्यै क्षमा गर्नेछैनन्।

उनीहरूले डोनबासमा गरेझैँ क्राइमियामा पनि निश्चय नै युद्ध ल्याउने प्रयास गर्नेछन्। महान् देशभक्तिपूर्ण युद्धका बेला युक्रेनी राष्ट्रवादीहरूका दमनकारी सैन्य इकाइहरू र हिटलरका सहयोगीहरूले गरेझैँ निर्दोष मानिसहरूको हत्या गर्ने प्रयास गर्नेछन्। उनीहरूले रूसका अन्य केही क्षेत्रहरूमाथि पनि खुलेआम दाबी गरेका छन्।

घटनाक्रमको शृङ्खला र प्राप्त भइरहेका प्रतिवेदनहरूलाई हेर्दा, रूस र यी शक्तिहरूबीचको निर्णायक भिडन्त टार्न सकिने देखिँदैन। यो केवल समयको कुरा हो। उनीहरू तयारी गरिरहेका छन् र उपयुक्त क्षणको प्रतीक्षामा छन्। यतिसम्म कि उनीहरूले आणविक हतियार प्राप्त गर्ने आकाङ्क्षासमेत राखेका छन्। हामीले यस्तो हुन दिनेछैनौँ।

आजको युक्रेनको भूभागबाट निरन्तर खतरा सामना गरिरहँदा रूसले आफूलाई सुरक्षित महसुस गर्न, विकास गर्न र अस्तित्व कायम राख्न सक्दैन।

मैले यसअघि नै भनेको छु कि यूएसएसआर विघटन भएपछि रूसले नयाँ भूराजनीतिक वास्तविकतालाई स्वीकार गरेको थियो। हामीले सोभियत संघपछिका सबै नयाँ राज्यहरूसँग सम्मानपूर्ण व्यवहार गर्दै आएका छौँ र भविष्यमा पनि यसरी नै व्यवहार गर्नेछौँ। हामी उनीहरूको सार्वभौमिकताको सम्मान गर्छौँ र गरिरहनेछौँ। कजाकिस्तानले आफ्नो राज्यसत्ता र अखण्डताका सन्दर्भमा चुनौती तथा दुःखद घटनाहरूको सामना गर्दा हामीले उपलब्ध गराएको सहयोगले यस कुराको पुष्टि गर्छ। तथापि, आजको युक्रेनको भूभागबाट निरन्तर खतरा सामना गरिरहँदा रूसले आफूलाई सुरक्षित महसुस गर्न, विकास गर्न र अस्तित्व कायम राख्न सक्दैन।

म तपाईंहरूलाई सम्झाउन चाहन्छु कि सन् २००० देखि २००५ सम्म हामीले ककेशसमा आतङ्कवादीहरूलाई पछि हटाउन आफ्ना सशस्त्र बल प्रयोग गर्‍यौँ र हाम्रो राज्यको अखण्डताको रक्षा गर्‍यौँ। हामीले रूसलाई जोगायौँ। सन् २०१४ मा हामीले क्रिमिया र सेभास्टोपोलका जनतालाई समर्थन गर्‍यौँ। सन् २०१५ मा सिरियाका आतङ्कवादीहरू रूसमा प्रवेश गर्न नपाऊन् भन्ने उद्देश्यले भरपर्दो सुरक्षा कवच निर्माण गर्न हामीले आफ्ना सशस्त्र बल प्रयोग गर्‍यौँ। यो आत्मरक्षाको विषय थियो। हामीसँग अर्को कुनै विकल्प थिएन।

आज पनि त्यही भइरहेको छ। रूस र हाम्रा जनताको रक्षा गर्न आज हामीले प्रयोग गर्न बाध्य भएको विकल्पबाहेक उनीहरूले हामीलाई अर्को कुनै विकल्प दिएका छैनन्। यी परिस्थितिमा हामीले साहसी र तत्काल कदम चाल्नैपर्छ। डोनबासका जनगणतन्त्रहरूले रूससँग सहयोग मागेका छन्।

यस सन्दर्भमा, संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्रको धारा ५१ (अध्याय सात) अनुसार, रूसको संघीय परिषद्को स्वीकृतिमा तथा डोनेट्स्क जनगणतन्त्र र लुहान्स्क जनगणतन्त्रसँग गरिएका मैत्री तथा पारस्परिक सहायता सन्धिहरूको कार्यान्वयनका लागि जुन सन्धिहरूलाई २२ फेब्रुअरीमा संघीय सभाले अनुमोदन गरेको थियो, मैले विशेष सैन्य कारबाही सञ्चालन गर्ने निर्णय गरेको छु।

यस कारबाहीको उद्देश्य किभ शासनद्वारा विगत आठ वर्षदेखि अपमान र नरसंहारको सामना गरिरहेका मानिसहरूको रक्षा गर्नु हो। यस उद्देश्यका लागि हामी युक्रेनको सैन्यीकरण अन्त्य गर्ने र त्यसलाई नाजी प्रभावबाट मुक्त गर्ने प्रयास गर्नेछौँ। साथै, रूसी संघका नागरिकहरूसहित सर्वसाधारणविरुद्ध अनेकौँ रक्तपातपूर्ण अपराध गर्नेहरूलाई न्यायको कठघरामा उभ्याउनेछौँ।

युक्रेनी भूभाग कब्जा गर्ने हाम्रो योजना छैन। हामी कसैमाथि बलपूर्वक केही थोपर्ने अभिप्राय राख्दैनौँ। त्यही समयमा, पश्चिमबाट दोस्रो विश्वयुद्धका परिणामहरू स्थापित गर्ने दस्तावेजहरू पालना गर्न अब आवश्यक नरहेको भन्ने अभिव्यक्तिहरू झन् धेरै सुनिन थालेका छन्। ती दस्तावेजहरू अधिनायकवादी सोभियत शासनले हस्ताक्षर गरेका थिए भन्ने उनीहरूको भनाइ छ। यसको जवाफ हामीले कसरी दिने?

दोस्रो विश्वयुद्धका परिणामहरू र नाजीवादलाई पराजित गर्न हाम्रा जनताले चुकाएको मूल्य पवित्र छन्। युद्धपछिका दशकहरूमा विकसित वास्तविकतामा मानवअधिकार र स्वतन्त्रताका उच्च मूल्यहरूसँग यसको कुनै विरोधाभास छैन। यसको अर्थ संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्रको धारा १ मा प्रत्याभूत गरिएको आत्मनिर्णयको अधिकारबाट राष्ट्रहरू वञ्चित हुनुपर्छ भन्ने पनि होइन।

म तपाईंहरूलाई सम्झाउन चाहन्छु कि आजको युक्रेनको हिस्सा रहेका भूभागहरूमा बसोबास गर्ने मानिसहरूलाई यूएसएसआर स्थापना गर्दा वा दोस्रो विश्वयुद्धपछि आफ्नो जीवन कसरी निर्माण गर्न चाहन्छन् भनेर सोधिएको थिएन। स्वतन्त्रताले हाम्रो नीतिलाई मार्गदर्शन गर्छ—आफ्नो भविष्य र आफ्ना सन्तानको भविष्य स्वतन्त्र रूपमा छनोट गर्ने स्वतन्त्रताले। आजको युक्रेनमा बसोबास गर्ने सबै जनसमुदायका मानिसहरूले, यसो गर्न चाहने जोसुकैले पनि स्वतन्त्र छनोट गर्ने यो अधिकार उपभोग गर्न पाउनुपर्छ भन्ने हाम्रो विश्वास छ।

यस सन्दर्भमा म युक्रेनका नागरिकहरूलाई सम्बोधन गर्न चाहन्छु। सन् २०१४ मा तपाईंहरू आफैँले “नात्सी” भनेर सम्बोधन गर्नेहरूबाट क्रिमिया र सेभास्टोपोलका जनताको रक्षा गर्न रूस बाध्य भएको थियो। क्रिमिया र सेभास्टोपोलका जनताले आफ्नो ऐतिहासिक मातृभूमि रूससँग रहने पक्षमा निर्णय गरे र हामीले उनीहरूको निर्णयलाई समर्थन गर्‍यौँ। मैले भनेझैँ, हामीले अन्यथा गर्न सक्ने अवस्था थिएन।

वर्तमान घटनाहरूको युक्रेन र युक्रेनी जनताको हितमा अतिक्रमण गर्ने इच्छासँग कुनै सम्बन्ध छैन। यी घटनाहरू युक्रेनलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिएका र त्यसलाई हाम्रो देश तथा हाम्रा जनताविरुद्ध प्रयोग गर्न खोजिरहेका शक्तिहरूबाट रूसको रक्षा गर्नेसँग सम्बन्धित छन्।

म फेरि दोहोर्‍याउन चाहन्छु: हामी आफूमाथि सिर्जना गरिएका खतराहरू र अहिले भइरहेको अवस्थाभन्दा पनि गम्भीर विपत्तिबाट आफ्नो रक्षा गर्नका लागि काम गरिरहेका छौँ। यो कुरा बुझ्न तपाईंहरूलाई जति कठिन भए पनि म अनुरोध गर्दछु कि यसलाई बुझ्ने प्रयास गर्नुहोस् र हामीसँग मिलेर काम गर्नुहोस्, ताकि यस दुःखद अध्यायलाई सकेसम्म चाँडो अन्त्य गर्न सकियोस् र हामी सँगै अगाडि बढ्न सकौँ। हाम्रा मामिला र सम्बन्धहरूमा कसैलाई हस्तक्षेप गर्न नदिई, तिनलाई स्वतन्त्र रूपमा विकास गर्दै, यी सबै समस्याहरू पार गर्न अनुकूल परिस्थिति सिर्जना गर्न तथा राज्यका सीमाहरू भए पनि एउटै एकीकृत समुदायका रूपमा हामीलाई भित्रैबाट अझ सुदृढ बनाउन सकौँ। मलाई यस कुरामा र हाम्रो साझा भविष्यमा विश्वास छ।

म युक्रेनी सशस्त्र बलका सैनिकहरूलाई पनि सम्बोधन गर्न चाहन्छु।

सहकर्मी अधिकृतहरू,

तपाईंहरूका पिता, हजुरबुबा र जिजुबुबाहरूले नाजी आक्रमणकारीहरूविरुद्ध लडाइँ लडेका र हाम्रो साझा मातृभूमिको रक्षा गरेका थिए। उनीहरूले त्यसो आजका नव-नाजीहरूलाई युक्रेनमा सत्ता कब्जा गर्न दिनका लागि गरेका थिएनन्। तपाईंहरूले युक्रेनी जनताप्रति निष्ठाको शपथ लिनुभएको हो, जुन्टाप्रति होइन। त्यो जुन्टा जनताको शत्रु हो, जसले युक्रेनलाई लुटिरहेको छ र युक्रेनी जनताको अपमान गरिरहेको छ।

तपाईंहरूका पिता, हजुरबुबा र जिजुबुबाहरूले नाजी आक्रमणकारीहरूविरुद्ध लडाइँ लडेका र हाम्रो साझा मातृभूमिको रक्षा गरेका थिए। उनीहरूले त्यसो आजका नव-नाजीहरूलाई युक्रेनमा सत्ता कब्जा गर्न दिनका लागि गरेका थिएनन्।

म तपाईंहरूलाई उनीहरूका आपराधिक आदेशहरू पालना गर्न अस्वीकार गर्न आग्रह गर्दछु। म तपाईंहरूलाई तत्काल हतियार बिसाएर घर फर्कन आग्रह गर्दछु। यसको अर्थ म स्पष्ट पार्न चाहन्छु: यसो गर्ने युक्रेनी सेनाका सैनिकहरूले युद्ध भइरहेको क्षेत्रबाट स्वतन्त्र रूपमा बाहिर निस्कन र आफ्ना परिवारकहाँ फर्कन सक्नेछन्।

म फेरि जोड दिएर भन्न चाहन्छु कि सम्भावित रक्तपातको सम्पूर्ण र पूर्ण जिम्मेवारी युक्रेनको सत्तारूढ शासनकै हुनेछ।

रूसका नागरिकहरू,

हाम्रा पुर्खाहरूको संस्कृति र मूल्यहरू, अनुभव र परम्पराहरूले सधैँ सम्पूर्ण राज्य र राष्ट्रहरूको कल्याण, अस्तित्व, सफलता र जीवन्तताका लागि शक्तिशाली आधार प्रदान गर्दै आएका छन्। निस्सन्देह, यो निरन्तर परिवर्तनसँग छिटो अनुकूलन हुन सक्ने क्षमता, सामाजिक एकता कायम राख्ने सामर्थ्य तथा अगाडि बढ्न उपलब्ध सम्पूर्ण शक्तिहरूलाई एकजुट र परिचालन गर्न तयार रहने तत्परतामा प्रत्यक्ष रूपमा निर्भर गर्छ।

हामी सधैँ बलियो हुन आवश्यक छ, तर यो शक्तिले विभिन्न रूप लिन सक्छ। मैले आफ्नो सम्बोधनको सुरुतिर उल्लेख गरेको “झूटको साम्राज्य” ले आफ्नो नीतिमा मुख्यतः कठोर र प्रत्यक्ष बल प्रयोग गर्ने दृष्टिकोण अपनाउँछ। यस्तो अवस्थामा “बुद्धि नभई केवल बल भएको” भन्ने हाम्रो भनाइ लागू हुन्छ।

हामी सबैलाई थाहा छ कि न्याय र सत्य हाम्रो पक्षमा हुनु नै हामीलाई वास्तवमै बलियो बनाउने कुरा हो। यदि अवस्था यस्तो हो भने, हाम्रो शक्ति र लड्न तयार रहने तत्परता नै स्वतन्त्रता र सार्वभौमिकताको आधारशिला हुन् भन्ने तथ्यसँग असहमत हुन गाह्रो हुन्छ। यही शक्तिले तपाईंको घर, परिवार र मातृभूमिका लागि भरपर्दो भविष्य निर्माण गर्न आवश्यक आधार प्रदान गर्छ।

प्रिय देशवासीहरू,

म विश्वस्त छु कि रूसका सशस्त्र बलका कर्तव्यनिष्ठ सैनिक र अधिकृतहरूले व्यावसायिक दक्षता र साहसका साथ आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्नेछन्। हाम्रो अर्थतन्त्र, वित्तीय प्रणाली र सामाजिक कल्याणको स्थिरता सुनिश्चित गर्न सबै तहका सरकारी निकायहरू र विशेषज्ञहरूले प्रभावकारी रूपमा काम गर्नेछन् भन्ने कुरामा मलाई कुनै शङ्का छैन। यही कुरा कम्पनीका कार्यकारी प्रमुखहरू र सम्पूर्ण व्यावसायिक समुदायका हकमा पनि लागू हुन्छ। सबै संसदीय दलहरू र नागरिक समाजले एकताबद्ध तथा देशभक्तिपूर्ण अडान अपनाउनेछन् भन्ने आशा गर्दछु।

अन्ततः रूसको भविष्य सधैँझैँ यसका बहुजातीय जनताको हातमा छ। यसको अर्थ मैले गरेका निर्णयहरू कार्यान्वयन गरिनेछन्, हामीले निर्धारण गरेका लक्ष्यहरू हासिल गर्नेछौँ र हाम्रो मातृभूमिको सुरक्षाको भरपर्दो प्रत्याभूति गर्नेछौँ।

म तपाईंहरूको समर्थनमा र हाम्रो पितृभूमिप्रतिको प्रेममा निहित अजेय शक्तिमा विश्वास गर्दछु।

(यो ऐतिहासिक भाषण रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन द्वारा युक्रेनमा विशेष सैन्य कारबाही सञ्चालन गर्ने रूसको औपचारिक घोषणा स्वरुप मिति २४ फेब्रुअरी २०२२ मस्को स्थानीय समयअनुसार बिहान ६:०० बजे गरिएको थियो। यस भाषणबाट रुसले युक्रेनमाथि विशेष सैनिक कारवाही गर्नुका कारण तथा पृष्ठभूमिहरु थाहा पाउन सहयोग पुग्छ ।)

Source: http://kremlin.ru

अनुवाद एवं प्रस्तुति: मोहनप्रसाद ज्ञवाली

(यो अनुवाद लेख साभार छाप्नेले अनिवार्य रुपमा मूल लेखको स्रोत, अनुवादकको नाम र दायित्वबोधको हाइपरलिङ्कसहित स्रोत खुलाउनुहोला । उचित तरिकाले स्रोत नखुलाइकन प्रकाशित गरिएमा बौद्धिक चोरी मानिनेछ ।–दायित्वबोध)

दायित्वबोधको विशेष अनुरोध

वाम वैचारिकीको रक्षा र प्रबर्द्धनका लागि दायित्वबोध अनलाइन निरन्तर रहनु जरुरी छ भन्ने तपाईंलाई लाग्छ ? के दायित्वबोधमा प्रकाशित भइरहेका सामग्रीहरु उपयोगी र पठनीय छन् भन्ने तपाईं ठान्नुहुन्छ ? दायित्वबोधको निरन्तरताको लागि तपाईंको सहयोगले ठूलो अर्थ राख्छ !

तपाईंले कसरी सहयोग गर्न सक्नुहुन्छ ? यस लिङ्कमा थिच्नुहोस्