फासीवादी मनोविज्ञान र राजनीतिमाथि राजेन्द्र महर्जनको ‘उन्मादः फासीवाद मन्थन’ सार्वजनिक

लेखक तथा राजनीतिक विश्लेषक राजेन्द्र महर्जनको नयाँ कृति ‘उन्मादः फासीवाद मन्थन’ बजारमा आएको छ। फासीवादको ऐतिहासिक जरो, यसको मनोविज्ञान र समकालीन राजनीतिक प्रभावको गहिरो चिरफार गरिएको यस पुस्तकले नेपाली बौद्धिक विमर्शमा नयाँ बहसको ढोका खोलेको छ।

तीन दशकको चिन्तन र विमर्श पुस्तकमा लेखक महर्जनले पछिल्ला तीन दशकमा विभिन्न समयमा लेखिएका र समयसापेक्ष परिमार्जित लेख तथा विश्लेषणहरूलाई एकीकृत गरेका छन्। लेखकका अनुसार, यो कुनै परम्परागत ‘मोनोग्राफ’ नभई फासीवादी विचार र व्यवहारलाई ठम्याउन सक्ने वैचारिक दृष्टिकोण निर्माण गर्ने एउटा सचेत प्रयास हो।

पुस्तकका मुख्य विषयवस्तु पुस्तकलाई विभिन्न खण्डमा विभाजित गरिएको छ, जसमा निम्न विषयहरू समेटिएका छन्:

ऐतिहासिक सन्दर्भ: फासीवादको अर्थ, विकासक्रम, इटालीको फासीवाद र जर्मनीको नाजीवादको उदय।

मनोविज्ञान र पुँजीवाद: सामूहिक उन्मादको मनोविज्ञान, हिटलरको उदय, यहुदी नरसंहार र पुँजीवादसँग फासीवादको जटिल अन्तरसम्बन्ध।

समकालीन वैश्विक राजनीति: श्वेत श्रेष्ठतावाद, अमेरिकी राजनीतिक संरचना र जारी इजरायल–प्यालेस्टाइन द्वन्द्वको विश्लेषण।

नेपाली सन्दर्भ: नेपाली राजनीति र समाजमा व्याप्त फासीवादी प्रवृत्ति तथा दक्षिणपन्थी राष्ट्रवादको प्रभाव।

पुस्तकको भूमिकामा महर्जनले लेखेका छन्, "फासीवादको चिरफार गर्न थप अध्ययन र विमर्श आवश्यक छ।" विश्वभर बढिरहेको धार्मिक ध्रुवीकरण र लोकप्रियतावादी राजनीतिको तापक्रम बढिरहेका बेला यो पुस्तकले नेपाली भाषामा फासीवादबारेको बहसलाई थप गहिराइ र व्यापकता दिने अपेक्षा गरिएको छ।

यसअघि ‘चे ग्वेभारा’, ‘समाजवादको सपना’ र ‘सिलु म्ये र सामाजिक प्रतिरोध’ जस्ता चर्चित कृतिका लेखक महर्जन एक अनुभवी सम्पादकसमेत हुन्। उनले ‘मूल्यांकन’, ‘रूपान्तरण’, ‘मधेश अध्ययन जर्नल’लगायतका प्रतिष्ठित प्रकाशनमा सम्पादकीय नेतृत्व प्रदान गरिसकेका छन्।

इन्डिगो इन्क प्रा.लि.द्वारा प्रकाशित ४८० पृष्ठको यस पुस्तकको मूल्य १,१९९ रुपैयाँ रहेको छ। राजनीतिशास्त्र, समाजशास्त्र र समकालीन वैचारिक विमर्शमा रुचि राख्ने पाठकहरूका लागि यो पुस्तक एक महत्त्वपूर्ण सन्दर्भ सामग्री बन्ने देखिन्छ ।

उक्त पुस्तकको औपचारिक सार्वजनिकीकरण आगामी असार ५ गते हुने भएको छ । नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानमा आयोजना गरिने उक्त कार्यक्रममा सीके लाल, दोभान राई र सारा प्याकुरेलले पुस्तकबारे मन्थन गर्ने छन् ।

त्यसैगरी, अर्का प्रखर लेखक तथा बुद्धिजीवी बसन्त थापाको संस्मरणात्मक कृति ‘औसत एउटा जिन्दगी’ पनि प्रकाशित भएको छ ।   आगामी असार ७ गते प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा उक्त पुस्तकको लोकार्पण गरिने भएको छ । त्यस अवसरमा हरि शर्माले आफ्नो मन्तव्य राख्ने छन् भने पुस्तकबारे लेखक थापा र खगेन्द्र संग्रौलाबीच संवाद हुनेछ । स्मरण रहोस्, बसन्त थापा आत्मसंस्मरण विद्याका प्रखर लेखक मानिन्छन्।