एआई, औद्योगिक सार्वभौमिकता र प्याक्स सिलिका

अमेरिकाले अन्य १४ उच्च प्रविधियुक्त देशहरूसँग मिलेर डिसेम्बर २०२५ मा सेमिकन्डक्टर, आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) र उच्च-स्तरीय प्रविधि (HLT) मा चीनको शक्तिलाई काउन्टर दिन एउटा "रणनीतिक पहल" का रूपमा प्याक्स सिलिका (Pax Silica) को स्थापना गर्‍यो। यसले महत्वपूर्ण खनिज, ऊर्जा र बन्दोबस्ती देखि लिएर सेमिकन्डक्टर, उन्नत उत्पादन, एआई पूर्वाधार, सफ्टवेयर प्लेटफर्म र फ्रन्टियर एआई मोडेलहरू सम्मका आपूर्ति शृङ्खलाहरूमा अमेरिकी नियन्त्रण कायम गरेर यो उद्देश्य प्राप्त गर्न खोजेको छ।

प्याक्स सिलिका भू-राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वी र सैन्य रणनीतिको साथ औद्योगिक नीतिको मिलनद्वारा सञ्चालित वैश्विक उत्पादनको अमेरिकी नेतृत्वमा भइरहेको पुनर्गठन हो। यो "विश्वसनीय सहयोगी" आपूर्ति शृङ्खलाहरू निर्माण गर्ने एउटा प्रयास हो, जसले उन्नत प्रविधिहरूमा चीनको पहुँचलाई सीमित गर्दछ र साझेदार देशहरूलाई अमेरिकी-गठबन्धन प्रविधि ब्लकभित्र विभिन्न खण्डिकृत भूमिकाहरूमा एकीकृत गर्दछ। यो कुनै एकल सम्झौता हुनुको सट्टा पूर्वाधार लगानी, आपूर्ति-शृङ्खलाको पुनर्संरचना, सुरक्षा व्यवस्था र औद्योगिक साझेदारीहरू मार्फत सञ्चालन हुन्छ।

प्याक्स सिलिका "विश्वसनीय सहयोगी" आपूर्ति शृङ्खलाहरू निर्माण गर्ने एउटा प्रयास हो, जसले उन्नत प्रविधिहरूमा चीनको पहुँचलाई सीमित गर्दछ र साझेदार देशहरूलाई अमेरिकी-गठबन्धन प्रविधि ब्लकभित्र विभिन्न खण्डिकृत भूमिकाहरूमा एकीकृत गर्दछ।

फिलिपिन्स अप्रिल २०२६ मा यस पहलमा सामेल भएको थियो। फिलिपिन्सलाई खनिज सम्झौता, सेमिकन्डक्टर विस्तार, एआई-सम्बद्ध औद्योगिक कोरिडोर, रसद आयोजना, आणविक ऊर्जा विकास र गहिरो रक्षा सहकार्य मार्फत यसमा समावेश गरिँदैछ। यस पहल अन्तर्गत, अमेरिकी आपूर्ति शृङ्खलाहरूलाई मजबुत बनाउन फिलिपिन्स र अमेरिकाले लुजोन आर्थिक कोरिडोरमा १६१९ हेक्टरको औद्योगिक/एआई हब– एक "आर्थिक सुरक्षा क्षेत्र"– स्थापना गर्नेछन्।

यस संरचनाको केन्द्रमा विस्तारित रक्षा सहकार्य सम्झौता (EDCA) रहेको छ, जसले अमेरिकी सेनाको आवतजावतपूर्ण पहुँच, उपकरणहरूको पूर्व-भण्डारण, रसद एकीकरण र व्यापक इन्डो-प्यासिफिक रणनीतिक योजनासँग जोडिएको दोहोरो-उपयोग पूर्वाधारको विकासलाई सक्षम बनाउँछ। यस ढाँचामा, आर्थिक एकीकरणलाई विद्यमान सैन्य संरचनामाथि थपिएको छ।

यो कार्यपत्रले तर्क गर्छ कि फिलिपिन्स एउटा तल्लो (वा धेरैमा मध्यम) स्तरको सेमिकन्डक्टर प्रशोधन केन्द्र, अमेरिकी सैन्य आपूर्ति शृङ्खलासँग एकीकृत रसद कोरिडोर, महत्वपूर्ण खनिज र प्राविधिक श्रमको आपूर्तिकर्ता, र व्यापक अमेरिकी इन्डो-प्यासिफिक सुरक्षा रणनीतिभित्र अगाडि खटिएको क्षेत्र बन्ने जोखिममा छ।

यस हब (केन्द्र) लाई अमेरिकी कानून अन्तर्गत राख्ने र अमेरिकी कर्मचारीहरूलाई कूटनीतिक उन्मुक्ति दिने अमेरिकी अनुरोधले यो उद्यम सैन्य जगमा आधारित छ भन्ने स्पष्ट संकेत गर्छ। यो व्यवस्थाले लगानी आकर्षित गरेर, निर्यात क्षेत्रहरूलाई बलियो बनाएर, र अमेरिकासँगको राजनीतिक तथा सुरक्षा सम्बन्धलाई सुदृढ गर्दै फिलिपिन्सका हुनेखाने/सम्भ्रान्त वर्गको मुख्य हितहरूसँग पनि मेल खान्छ। यस पहललाई उच्च-स्तरीय प्रविधि (HLT) मा आधारित विकासको अवसरका रूपमा स्वागत गरिँदैछ।

यहाँ उठ्ने प्रश्न के हो भने, एआई जस्ता उच्च-स्तरीय प्रविधिहरूको उदयले फिलिपिन्समा सार्वभौमिकता, प्रविधिमा आत्मनिर्भरता र दिगो विकासमा आधारित राष्ट्रिय औद्योगिक विकासलाई कसरी सक्षम बनाउँछ?

त्यसैले, यहाँ उठ्ने प्रश्न के हो भने, एआई जस्ता उच्च-स्तरीय प्रविधिहरूको उदयले फिलिपिन्समा सार्वभौमिकता, प्रविधिमा आत्मनिर्भरता र दिगो विकासमा आधारित राष्ट्रिय औद्योगिक विकासलाई कसरी सक्षम बनाउँछ? के उच्च-स्तरीय प्रविधिहरू राष्ट्रिय औद्योगिक रूपान्तरण र सामाजिक विकासका लागि औजार बन्नेछन्, वा यसले वैश्विक प्रविधि-सैन्य व्यवस्था अन्तर्गत थप गहिरो परनिर्भरता निम्त्याउने संयन्त्रको रूपमा काम गर्नेछ?

पूँजीवाद अन्तर्गत उच्च-स्तरीय प्रविधिहरू

उच्च-स्तरीय प्रविधिहरू तटस्थ हुँदैनन्। यी प्रविधिहरू साम्राज्यवादको सैन्य-औद्योगिक परिसर, वैश्विक आपूर्ति शृङ्खला र स्वामित्वको वर्गीय संरचनाभित्र गहिरोसँग गाडिएका हुन्छन्। वैश्विक पूँजीवाद (वा साम्राज्यवाद) को ढाँचाभित्र, वैश्विक एआई उद्योगले प्रमुख पूँजीवादी शक्तिहरूमा रहेका अत्यन्त उन्नत कम्प्युटिङ पूर्वाधारहरूलाई कम पारिश्रमिक भएका देशहरूमा रहेका अनिश्चित/असुरक्षित डिजिटल श्रमको विशाल भण्डारसँग जोड्दछ। यसले श्रमको असमान अन्तर्राष्ट्रिय विभाजनलाई पुनरुत्पादन गर्दै उच्च-स्तरीय प्रविधि र साम्राज्यवादी देशहरू तर्फ मूल्यको ठूलो स्थानान्तरणलाई सहज बनाउँछ।

केन्द्रीय मुद्दा फिलिपिन्सले एआई र उच्च-स्तरीय प्रविधिहरू अपनाउँछ कि अपनाउँदैन भन्ने मात्र होइन, बरु यी प्रविधिहरू कसको नियन्त्रणमा विकास भइरहेका छन् र कुन विकास लक्ष्यतर्फ निर्देशित छन् भन्ने हो।

एआई कुनै यस्तो "नयाँ अर्थव्यवस्था" पनि होइन जसले पूँजीवादभन्दा स्वतन्त्र रूपमा काम गरोस्। एआई मोडेलहरूले श्रमको ठूलो खर्च बिना एउटै पनि प्रतिफल उत्पादन गर्न वा काम गर्न सक्दैनन्– जस्तै मानव-निर्मित डाटा; अत्यन्त जटिल प्रणाली संरचनाहरू डिजाइन गर्न सफ्टवेयर इन्जिनियरहरू; सर्भर फार्महरू चलाउन बिजुली जस्ता मानव-निर्मित पूर्वाधारहरू; र एल्गोरिदमहरू तालिम दिन (मेशिन लर्निङ) प्रयोग गरिने डाटालाई सफा गर्न, लेबल गर्न, वर्गिकरण गर्न र प्रमाणित गर्न फिलिपिन्स जस्ता कम पारिश्रमिक भएका देशहरूमा गरिने मानव मर्मतसम्भार र "लुकेको" मानव श्रम। कार्ल मार्क्सको श्रमको मूल्य सिद्धान्त अनुसार, पूँजीवाद अन्तर्गत एआई "स्थिर पूँजी" वा "मृत श्रम" को एक हिस्सा हो, जसले मूल्य स्थानान्तरण गर्छ, मूल्य सिर्जना गर्दैन।

त्यसैले, केन्द्रीय मुद्दा फिलिपिन्सले एआई र उच्च-स्तरीय प्रविधिहरू अपनाउँछ कि अपनाउँदैन भन्ने मात्र होइन, बरु यी प्रविधिहरू कसको नियन्त्रणमा विकास भइरहेका छन् र कुन विकास लक्ष्यतर्फ निर्देशित छन् भन्ने हो।

संरचनात्मक बाधाहरू

वैश्विक प्रविधि अर्थव्यवस्था भित्र फिलिपिन्ससँग केही आंशिक फाइदाहरू छन्। यिनमा इलेक्ट्रोनिक्स एसेम्बलीमा सहभागिता, स्थापित आईटी-बिजनेस प्रोसेस म्यानेजमेन्ट (IT-BPM) र सेवा-क्षेत्रको कार्यबल, निकेल जस्ता पर्याप्त खनिज स्रोतहरू, र एसेम्बली, परीक्षण, प्याकेजिङ एवं इलेक्ट्रोनिक्स उत्पादन सेवाहरू समावेश भएका उदीयमान सेमिकन्डक्टर ब्याक-इन्ड क्षमता पर्दछन्।

यसका साथै, सार्वभौम औद्योगिक विकासका लागि आवश्यक महत्वपूर्ण क्षेत्रहरूमा देश संरचनात्मक रूपमा अझै कमजोर छ। फिलिपिन्समा बलियो भारी औद्योगिक आधार, मेसिन-टुल्स उद्योग, ऊर्जा सार्वभौमिकता, उन्नत सेमिकन्डक्टर डिजाइन र फेब्रिकेसन (उत्पादन) क्षमता, सुदृढ सार्वजनिक अनुसन्धान र विकास प्रणाली, तथा समन्वयित दीर्घकालीन औद्योगिक योजनाको अभाव छ। यसले फिलिपिन्सको अर्थव्यवस्थाको लागि एउका मुख्य समस्या खडा गर्छ: देशले यसका सबैभन्दा उच्च-मूल्य र रणनीतिक खण्डहरूमा नियन्त्रण नगरीकन वैश्विक प्रविधि शृङ्खलाहरूमा भाग लिइरहेको छ।

उच्च-स्तरीय प्रविधि र सार्वभौम विकासका आवश्यकताहरू

रूपान्तरणकारी उच्च-स्तरीय प्रविधिको रूपमा एआई

एआई जस्ता उच्च-स्तरीय प्रविधिहरूमा महत्त्वपूर्ण रूपान्तरणकारी क्षमता हुन्छ। रोबोटिक्स र उन्नत औद्योगिक प्रणालीहरूसँग जोडिँदा, एआईले औद्योगिक स्वचालन, उत्पादकत्व वृद्धि, रसद अनुकूलन, पूर्वाधार समन्वय, सेमिकन्डक्टर डिजाइन, उन्नत उत्पादन, विपद्को पूर्वानुमान, जलवायु अनुकूलन, स्वास्थ्य सेवाको आधुनिकीकरण र कृषि उत्पादकत्वमा सुधार ल्याउन सक्छ। यी प्रविधिहरू द्रुत रूपमा विश्व अर्थव्यवस्थाभरि औद्योगिक विकासको जग बनिरहेका छन्।

तर, यी क्षमताहरू स्वायत्त छैनन्; तिनीहरू गहिरा भौतिक आधारहरूमा निर्भर हुन्छन्। एआई आधारभूत रूपमै पूर्वाधारगत कुरा हो, जसमा ऊर्जा, जग्गा र पानी यसको विकास र प्रयोगका लागि पहिलो-शर्त (बाधा) का रूपमा रहेका हुन्छन्। फिलिपिन्सको सन्दर्भमा यी बाधाहरू विशेष गरी तीव्र छन्: यहाँको बिजुलीको मूल्य एसियामै सबैभन्दा उच्च मध्येमा पर्छ, ऊर्जा सुरक्षा कमजोर छ, ग्रिड खण्डिकरण कायम छ, र जलवायु प्रकोपप्रति पूर्वाधारहरूको संवेदनशीलता गम्भीर छ। यसका साथै, भूमिसुधार अझै अपूर्ण छ र केही मुख्य उदाहरणहरूमा यसलाई विफल पारिएको छ, जसले ठूला-ठूला औद्योगिक र डिजिटल पूर्वाधारका लागि प्रादेशिक आधारलाई थप जटिल बनाएको छ।

ऊर्जा माग र पूर्वाधार

एआईको कार्यभार र उच्च-क्षमताको कम्प्युटिङले अत्यधिक ताप उत्पन्न गर्ने हुनाले, आधुनिक डाटा सेन्टरहरूमा कुलिङ (चिस्यान प्रक्रिया) सबैभन्दा ठूलो प्राविधिक र ऊर्जा चुनौतीहरू मध्ये एक बनेको छ। ठूला-ठूला डाटा सेन्टरहरू र सेमिकन्डक्टर इकोसिस्टमका लागि स्थिर बेसलोड बिजुली (stable baseload electricity), उच्च-क्षमताको प्रसारण प्रणाली, उन्नत कुलिङ पूर्वाधार, पानीको आपूर्ति र पानीको पूर्वाधार, एवं लचिलो रसद नेटवर्क आवश्यक पर्दछ। गुगल क्लाउड, माइक्रोसफ्ट, अमेजन एजर र मेटा जस्ता कम्पनीहरूद्वारा सञ्चालित हाइपरस्केल एआई पूर्वाधारका लागि, कुलिङ पूर्वाधार आफैंमा कम्प्युटिङ पूर्वाधार जत्तिकै ठूलो र पूँजी-प्रधान हुन सक्छ।

वर्तमान समयमा, फिलिपिन्समा स्वतन्त्र एवं ठूलो स्तरको एआई-औद्योगिक विकासका लागि आवश्यक पर्ने ऊर्जा सार्वभौमिकता छैन, जुन कुरा देशलाई गाँजिरहेको ऊर्जा संकटले पनि प्रमाणित गर्छ।

वर्तमान समयमा, फिलिपिन्समा स्वतन्त्र एवं ठूलो स्तरको एआई-औद्योगिक विकासका लागि आवश्यक पर्ने ऊर्जा सार्वभौमिकता छैन, जुन कुरा देशलाई गाँजिरहेको ऊर्जा संकटले पनि प्रमाणित गर्छ। यसको परिणामस्वरूप, यस क्षेत्रमा हुने विस्तारले निजी ऊर्जा एकाधिकार, आयातित इन्धन र बाह्य रूपमा वित्तपोषित ग्रिड विकासमाथिको संरचनात्मक परनिर्भरतालाई अझ गहिरो बनाउने जोखिम रहन्छ।

प्याक्स सिलिका र नागरिक-आणविक ऊर्जा एजेन्डा

ऊर्जा उच्च-स्तरीय प्रविधि पूर्वाधारको एक प्रमुख आवश्यकता हो। प्याक्स सिलिकाको ध्यान "नागरिक-आणविक ऊर्जा" को विकासमा केन्द्रित छ। आणविक सहकार्यसम्बन्धी अमेरिका-फिलिपिन्स "१२३ सम्झौता" मा आधारित यस एजेन्डा अन्तर्गत मेराल्को (Meralco) द्वारा अमेरिकी डिजाइनका साना मोड्युलर रिएक्टरहरू (SMRs) को तैनाथी गरिनेछ। यसका साथै एक आणविक रिएक्टर नियन्त्रण कक्ष सिमुलेटर (simulator) र प्रशिक्षण हबको स्थापना गरिनेछ, तथा फिलिपिन्सका विश्वविद्यालयहरू र विदेशका संस्थाहरू (जस्तै: टेक्सस ए एन्ड एम युनिभर्सिटी र किंग्स कलेज लन्डन) बीच साझेदारी कायम गरिनेछ। यस आणविक कार्यक्रमको मुख्य उद्देश्य फिलिपिन्सलाई अमेरिकासँग जोडिएको आणविक प्रविधि र आपूर्ति शृङ्खलाहरूमा एकीकृत गर्नु हो। ऊर्जा सुरक्षा र यसैकारण सार्वभौमिकताको सन्दर्भमा समेत सौर्य र वायु जस्ता नवीकरणीय ऊर्जाको यहाँ कतै उल्लेख गरिएको छैन।

पूर्वाधारगत परनिर्भरता शृङ्खलाको रूपमा एआई

एआई प्रणालीहरूलाई थप एकीकृत औद्योगिक इकोसिस्टमको आवश्यकता पर्दछ: जस्तै सेमिकन्डक्टर डिजाइन र उत्पादन क्षमता, स्थिर एवं किफायती ऊर्जा प्रणाली, हाइपरस्केल डाटा सेन्टरहरू, उच्च-क्षमताका दूरसञ्चार र फाइबर नेटवर्कहरू, वैज्ञानिक तथा इन्जिनियरिङ प्रतिभाको निरन्तर उपलब्धता, र महत्वपूर्ण खनिज एवं औद्योगिक इनपुटहरूमा सुरक्षित पहुँच। यी अन्तर्निहित आधारहरुमाथि नियन्त्रण नहुँदा, एआई विकास आउटसोर्स गरिएका (बाह्य स्रोतबाट लिइने) कम्प्युटिङ प्रणाली, विदेशी क्लाउड प्लेटफर्म र अमेरिका, जापान, युरोपेली संघ तथा चीन जस्ता प्रमुख प्रविधि शक्तिहरूको प्रभुत्व रहेका बाह्य रूपमा निर्देशित डिजिटल इकोसिस्टमहरूमा निर्भर हुन पुग्छ।

महत्वपूर्ण इनपुटहरूमा सार्वभौम नियन्त्रणको अभाव हुनुको अर्थ डिजिटल-औद्योगिक विस्तार संरचनात्मक रूपमै बाह्य पूँजी, इन्धन आपूर्तिको अस्थिरता र निजीकृत उत्पादन क्षमताद्वारा प्रभावित हुनु हो।

यस स्वरूपभित्र, एआई विकास केवल एउटा प्राविधिक संक्रमण मात्र नभएर एक पूर्वाधारगत परनिर्भरता शृङ्खला हो। महत्वपूर्ण इनपुटहरूमा सार्वभौम नियन्त्रणको अभाव हुनुको अर्थ डिजिटल-औद्योगिक विस्तार संरचनात्मक रूपमै बाह्य पूँजी, इन्धन आपूर्तिको अस्थिरता र निजीकृत उत्पादन क्षमताद्वारा प्रभावित हुनु हो। यसले एआई प्रयोगको लागत संरचनालाई मात्र निर्धारण गर्दैन, बल्कि यसको रणनीतिक स्वायत्ततालाई पनि सीमित गर्दछ, जसले प्राविधिक विकासलाई परनिर्भरताको व्यापक चक्रभित्र समाहित गराइदिन्छ।

"विश्वसनीय साझेदारी" र उदीयमान एआई ब्लकहरू

यस आलोकमा, विश्व आर्थिक मञ्च (WEF) जस्ता ढाँचाहरू अन्तर्गत चलिरहेको "विश्वसनीय साझेदारी" को बहसलाई जाँच्नु उपयोगी हुन्छ। यसले "एआई सार्वभौमिकता" को एउका उदीयमान भाष्यलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ जसले सुरक्षित आपूर्ति शृङ्खला, सहयोगी पूर्वाधार र समन्वयित कम्प्युट इकोसिस्टममा जोड दिन्छ। यो कुरा प्याक्स सिलिकाको रणनीतिक तर्कसँग निकट रूपमा मेल खान्छ: अर्थात् विश्वास, सुरक्षा र अन्तर-सञ्चालनशीलताको वरिपरि संगठित भू-राजनीतिक प्रविधि ब्लकहरूको गठन।

फिलिपिन्सले विदेशी-नियन्त्रित प्राविधिक प्रणालीहरू भित्र केवल एक अधीनस्थ सेवा प्रदायकको रूपमा मात्र एआई विकासमा भाग लिने जोखिम रहन्छ।

तर, फिलिपिन्सका लागि यी साझेदारीहरू केवल आर्थिक रूपमा मात्र नभएर इडिसीए (EDCA) जस्ता व्यवस्थाहरू र व्यापक अमेरिकी रणनीतिक एकीकरण मार्फत सैन्य रूपमा पनि निर्देशित छन्। त्यसैले मुख्य मुद्दा साझेदारी आफैंमा होइन, बल्कि पदानुक्रम हो। फिलिपिन्सले प्रविधिको समान स्तरको स्थितिबाट नभई शक्तिको एउटा संरचनात्मक असमानता भित्रबाट सम्झौता गरिरहेको छ।

यस्तो परिस्थितिमा, फिलिपिन्सले विदेशी-नियन्त्रित प्राविधिक प्रणालीहरू भित्र केवल एक अधीनस्थ सेवा प्रदायकको रूपमा मात्र एआई विकासमा भाग लिने जोखिम रहन्छ। फलस्वरूप, वर्तमान परिस्थितिमा हुने प्राविधिक आधुनिकीकरणले परनिर्भरतालाई पार गर्नुको सट्टा त्यसैलाई पुनरुत्पादन गर्ने जोखिम बढाउँछ।

तुलनात्मक विकास मोडेलहरू

ताइवान: राज्य-नेतृत्वको औद्योगिक नीति मार्फत औद्योगिक स्तरोन्नति

ताइवानको अनुभवले यो देखाउँछ कि निरन्तरको राज्य-नेतृत्वको औद्योगिक नीति, बलियो स्टेम (STEM) शिक्षा प्रणाली, आन्तरिक उद्योगहरूको रणनीतिक संरक्षण तथा स्तरोन्नति, र समन्वयित प्रविधि हस्तान्तरण संयन्त्रहरू मार्फत प्राविधिक उन्नति सम्भव छ। दीर्घकालीन औद्योगिक योजनाको माध्यमबाट, ताइवान तल्लो स्तरको एसेम्बली सञ्चालनबाट सफलतापूर्वक अघि बढ्दै सेमिकन्डक्टर र उन्नत इलेक्ट्रोनिक्समा वैश्विक नेतृत्व गर्ने स्थानमा पुग्यो। ताइवान सेमिकन्डक्टर म्यानुफ्याक्चरिङ कम्पनी (TSMC), एसर (Acer) र फक्सकन (Foxconn) जस्ता संस्थाहरू र कम्पनीहरू औद्योगिक स्तरोन्नतिको यसै प्रक्रियाबाट उदय भएका हुन्।

तथापि, ताइवानको सफलता पनि अमेरिकी नेतृत्वको आपूर्ति शृङ्खलाभित्रको गहिरो एकीकरण, वैश्विक निर्यात बजारमाथिको निर्भरता, र व्यापक अमेरिका-चीन प्रतिद्वन्द्वीभित्रको भू-राजनीतिक जोखिमसँग संरचनात्मक रूपमा जोडिएको छ। ताइवानले प्राविधिक स्तरोन्नतिका सम्भावनाहरू र बाह्य रूपमा संरचित भू-राजनीतिक तथा आर्थिक प्रणालीमाथिको निर्भरताले सिर्जना गर्ने कमजोरीहरू दुवैलाई उजागर गर्दछ।

क्युबाले यो प्रमाणित गर्छ कि ठूलो स्तरमा औद्योगिक पूँजीवाद बिना पनि उच्च प्राविधिक क्षमता अस्तित्वमा रहन सक्छ।

क्युबा: प्रतिबन्ध अन्तर्गतको वैज्ञानिक सार्वभौमिकता

क्युबाको अनुभवले एउटा फरक विकास मोडेल प्रस्तुत गर्दछ। सन् १९५९ को क्रान्ति पश्चात्, क्युबाले सर्वसुलभ शिक्षा, केन्द्रीकृत अनुसन्धान संस्थाहरू, जनस्वास्थ्य-उन्मुख नवप्रवर्तन र वैज्ञानिक योजनामा केन्द्रित राज्य-नेतृत्वको वैज्ञानिक प्रणालीको विकास गर्‍यो। सेन्टर फर जेनेटिक इन्जिनियरिङ एन्ड बायोटेक्नोलोजी (CIGB) र बायो क्युबा फार्मा (BioCubaFarma) जस्ता संस्थाहरूले क्युबालाई गम्भीर आर्थिक बाधाहरूका बावजुद खोप, औषधि र प्रतिकारात्मक स्वास्थ्य सेवामा विश्वस्तरीय बायोमेडिकल नवाचार हासिल गर्न सक्षम बनाए। क्युबाले यो प्रमाणित गर्छ कि ठूलो स्तरमा औद्योगिक पूँजीवाद बिना पनि उच्च प्राविधिक क्षमता अस्तित्वमा रहन सक्छ।

तथापि, क्युबाको मोडेलले अमेरिकी आर्थिक नाकाबन्दीका कारण सिर्जना भएका सीमितताहरूको पनि सामना गर्नुपर्यो, जसले ६६ वर्षसम्म वैश्विक पूँजी बजारमा यसको पहुँचलाई रोक्यो, औद्योगिक स्तरलाई सीमित गर्यो र व्यापक भारी औद्योगिक आधारको अभाव खडा गरिदियो। अमेरिकाको उद्देश्य क्युबामा व्यवस्था परिवर्तन गर्नु थियो, जुन कुरा ट्रम्प प्रशासन अन्तर्गत प्रत्यक्ष सैन्य हस्तक्षेपको धम्कीसँगै अहिले थप तीव्र बनेको छ। क्युबा अहिलेसम्म टिकिरहन सफल हुनु नै क्युबाली क्रान्ति र यसको समाजवादी व्यवस्थाको लचिलोपनको प्रमाण हो।

ताइवान र क्युबाले मिलेर वैश्विक पूँजीवादभित्रको संरचनात्मक स्थितिका दुई फरक प्रतिक्रियाहरूलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। ताइवानले वैश्विक उत्पादन प्रणालीहरूमा रणनीतिक एकीकरण मार्फत औद्योगिक स्तरोन्नति तर्फ पाइला चाल्यो, जबकि क्युबाले सापेक्षिक अलगावको अवस्थामा पनि वैज्ञानिक सार्वभौमिकता र सार्वजनिक-क्षेत्रको नवाचारलाई अगाडि बढायो।

फिलिपिन्स हाल यी दुवै मध्ये कुनै पनि स्थितिमा छैन। यो न त ताइवान जस्तो औद्योगिक रूपमा स्तरोन्नत छ, न त क्युबा जस्तो वैज्ञानिक रूपमा स्वायत्त नै छ। यसको सट्टा, यो मुख्य रूपमा वैश्विक आपूर्ति शृङ्खलाहरू भित्र कम-मूल्यका सेवा, एसेम्बली र उत्खनन क्षेत्रहरूमा मात्र एकीकृत रहेको छ।

असरहरू: सार्वभौमिकताको क्षयीकरण

प्याक्स सिलिकाले निम्त्याउने मुख्य खतरा के हो भने, यस ढाँचा अन्तर्गत विकसित गरिने पूर्वाधारहरूले क्रमिक रूपमा आर्थिक र सैन्य दुवै उद्देश्यहरू पूरा गर्नेछन्। प्राविधिक हस्तान्तरण ससर्त र पदानुक्रमित रूपमा नियन्त्रित रहनेछ भने औद्योगिक नीति बाह्य सुरक्षा प्राथमिकताहरूसँग मिल्दोजुल्दो हुनेछ। सेन्टरहरू, रसद, दूरसञ्चार र ऊर्जा जस्ता रणनीतिक क्षेत्रहरू त्यस्ता प्रणालीहरूमा एकीकृत हुनेछन् जसको स्वामित्व, डिजाइन क्षमता र सञ्चालन समन्वयको सर्वोच्च तह फिलिपिन्स भन्दा बाहिर (बाह्य शक्तिमा) रहनेछ।

प्याक्स सिलिकाले निम्त्याउने मुख्य खतरा के हो भने, यस ढाँचा अन्तर्गत विकसित गरिने पूर्वाधारहरूले क्रमिक रूपमा आर्थिक र सैन्य दुवै उद्देश्यहरू पूरा गर्नेछन्।

एक समाजवादी विकल्प

राष्ट्रिय-लोकतान्त्रिक विकास र औद्योगिकीकरणका तात्कालिक कार्यहरूभन्दा पर व्यापक समाजवादी रूपान्तरणको क्षेत्र रहन्छ। पूँजीवाद अन्तर्गत, उत्पादन मुख्यतया बजार, नाफाको अधिकतमीकरण र श्रम शक्तिलाई वस्तुको रूपमा लिइने परिपाटीद्वारा निर्देशित हुन्छ। एक समाजवादी रूपान्तरणले क्रमिक रूपमा यी संयन्त्रहरूलाई लोकतान्त्रिक सामाजिक योजना, सामूहिक स्वामित्व र निजी सञ्चयको सट्टा मानवीय आवश्यकता तर्फ लक्षित उत्पादनको अधीनमा राख्न खोज्दछ। जुन आर्थिक र पुनरुत्पादक जीवनको केन्द्रीय सङ्गठनात्मक सिद्धान्तको रूपमा 'मूल्यको नियम' को सचेत कटौती हो।

यस्तो रूपान्तरणका लागि रणनीतिक क्षेत्रहरूमा भइरहेको निजीकरणलाई उल्ट्याउनु पर्ने हुन्छ र व्यापक भूमि सुधारका साथै ऊर्जा, यातायात, दूरसञ्चार, वित्त, पानी र प्रमुख पूर्वाधार प्रणालीहरू लगायत अर्थतन्त्रका प्रमुख क्षेत्रहरूमा सार्वजनिक स्वामित्व र लोकतान्त्रिक व्यवस्थापन पुनः स्थापना गर्नुपर्ने हुन्छ। यसलाई औद्योगिक विकास, वैज्ञानिक उन्नति, पारिस्थितिकीय दिगोपन र सामाजिक कल्याणको समन्वय गर्न सक्षम मजदुरहरूको नियन्त्रण र एकीकृत राष्ट्रिय योजनासँग जोड्न आवश्यक छ। लगानीका निर्णयहरू निजी पूँजी र वैश्विक बजारको दबाबमा छोड्नुको सट्टा, आर्थिक प्राथमिकताहरू क्रमिक रूपमा सामाजिक रूपमा आवश्यक र उपयोगी प्राथमिकताहरूमा आधारित लोकतान्त्रिक योजना संयन्त्रहरू मार्फत निर्धारण गरिनेछन्।

एआई र औद्योगिक विकासप्रतिको समाजवादी दृष्टिकोणले प्रविधिलाई एक स्वायत्त शक्ति वा वस्तुको रूपमा नभई सामाजिक रूपान्तरणको व्यापक परियोजनाको एक हिस्सेदारको रूपमा व्यवहार गर्नेछ।

यस्तो ढाँचाभित्र, उच्च-स्तरीय प्रविधि  र एआईले मुख्य रूपमा कर्पोरेट नाफा र साम्राज्यवादी प्रतिस्पर्धाको सेवा गर्ने छैनन्। यसको सट्टा, तिनीहरू सामाजिक रूपमा आवश्यक उत्पादन र दीर्घकालीन मानव विकासतर्फ निर्देशित हुनेछन्। तिनीहरूको प्राथमिक कार्यहरूमा सार्वजनिक स्वास्थ्य सेवा प्रणालीलाई सुदृढ गर्ने, विपद्को पूर्वानुमान र जलवायु अनुकूलनमा सुधार ल्याउने, सर्वसुलभ शिक्षा र नवीकरणीय ऊर्जा प्रणालीलाई सहयोग गर्ने, दिगो कृषि र खाद्य सुरक्षा प्रणालीको आधुनिकीकरण गर्ने, तथा निजी नाफाको सट्टा पर्यावरणीय र सामाजिक प्राथमिकताहरू अनुसार पूर्वाधारको समन्वय गर्ने कुराहरू पर्नेछन्।

त्यसैले, एआई र औद्योगिक विकासप्रतिको समाजवादी दृष्टिकोणले प्रविधिलाई एक स्वायत्त शक्ति वा वस्तुको रूपमा नभई सामाजिक रूपान्तरणको व्यापक परियोजनाको एक हिस्सेदारको रूपमा व्यवहार गर्नेछ। प्राविधिक प्रगतिलाई यस आधारमा मूल्याङ्कन गरिनेछ कि यसले उत्पादनमाथि लोकतान्त्रिक नियन्त्रण विस्तार गर्छ कि गर्दैन, सामाजिक असमानता कम गर्छ कि गर्दैन, सामूहिक कल्याणलाई बलियो बनाउँछ कि गर्दैन, पारिस्थितिकीय सन्तुलन पुनर्जीवित गर्छ कि गर्दैन, र राष्ट्रिय तथा जन-सार्वभौमिकतालाई अझ गहिरो बनाउँछ कि गर्दैन। दीर्घकालीन उद्देश्य केवल औद्योगिक वृद्धि मात्र होइन, बल्कि उत्पादन र पुनरुत्पादनलाई निर्देशित गर्ने सामाजिक सम्बन्धहरूको रूपान्तरण हो।

Source: https://links.org.au