पत्थरीको उपचार अब शल्यक्रियाविना, माइक्रो-रोबोटको कमाल

मिर्गौलामा पत्थरी हुनु र त्यसले निम्त्याउने असह्य पीडा आज संसारका लाखौं मानिसको साझा समस्या बनेको छ। अहिलेको उपचार पद्धति या त महिनौंसम्म औषधि खानुपर्ने, वा जटिल शल्यक्रिया गर्नुपर्ने खालको छ, जसले बिरामीलाई लामो समय अस्पतालमा बिताउन बाध्य पार्छ। तर, अब यो पीडादायी चक्रबाट मुक्ति मिल्ने आशाको नयाँ किरण उदाएको छ। क्यानाडाको युनिभर्सिटी अफ वाटरलूका वैज्ञानिकहरूले पत्थरीलाई शरीरभित्रै पगालेर फ्याँक्ने एउटा अचम्मको 'माइक्रो-रोबोट' विकास गरेका छन् । यो सफल भयो भने त्यसले चिकित्सा क्षेत्रमा नयाँ आयाम थप्न सक्छ।

वैज्ञानिकहरूले विकास गरेको यो उपकरण कुनै धातुको कडा मेसिन नभई जम्मा एक सेन्टिमिटर लामो लचिलो 'हाइड्रोजेल फिलामेन्ट' हो। यो देख्दा पास्ताको एउटा सानो टुक्रा जस्तै लाग्छ। यो प्रविधिको मुख्य शक्ति यसको बनावट र यसमा प्रयोग गरिएको विशेष इन्जाइममा छ। यसको भित्री भागमा 'युरिएज' नामक इन्जाइम राखिएको हुन्छ, जसले सिधै पत्थरीलाई लक्ष्य गरी काम गर्छ। काम गर्ने प्रक्रिया निकै रोचक छ; बिरामीको शरीरमा रहेको पत्थरीसम्म पुग्न डाक्टरहरूले बाह्य चुम्बकीय क्षेत्रको प्रयोग गर्छन्। एक विशेष रोबोटिक हातको सहायताले यो फिलामेन्टलाई शरीरभित्र सही स्थानमा पुर्‍याइन्छ र अल्ट्रासाउन्ड इमेजिङमार्फत डाक्टरहरूले यसको गतिलाई वास्तविक समयमा निगरानी गर्छन्। पत्थरीको नजिक पुगेपछि, रोबोटले बिस्तारै युरिएज इन्जाइम छोड्छ, जसले वरपरको पिसाबको अम्लीयपनलाई परिवर्तन गरी पत्थरीलाई स-साना टुक्रामा रूपान्तरण गर्छ। अन्ततः, ती टुक्राहरू पिसाबसँगै शरीरबाट सजिलै बाहिर निस्कन्छन्।

प्रयोगशालामा गरिएको परीक्षणमा यो प्रविधिले निकै प्रभावशाली र उत्साहजनक नतिजा देखाएको छ। थ्रीडी-प्रिन्टेड नमुनाहरू र कृत्रिम पिसाब प्रयोग गरी गरिएको परीक्षणमा, यो माइक्रो-रोबोटले मात्र पाँच दिनमा युरिक एसिडबाट बनेका पत्थरीको तौल ३० प्रतिशतले कम गरिदियो। परम्परागत औषधिहरूले काम गर्न महिनौं लगाउने र शल्यक्रियाका लागि ठूलो तयारी आवश्यक पर्ने अवस्थाको तुलनामा यो प्रविधिले केही दिनमै राहत दिन सक्ने देखिएको छ। यो प्रविधिले विशेष गरी एनेस्थेसियाको असर, संक्रमण र लामो रिकभरी अवधि जस्ता शल्यक्रियाका जोखिमहरूबाट बिरामीलाई जोगाउन ठूलो भूमिका खेल्न सक्छ।

हाल यो प्रविधि 'प्रिक्लिनिकल' अर्थात् प्रयोगशालाको परीक्षण चरणमा मात्र छ। अनुसन्धानकर्ताहरू अब यसको सुरक्षा र प्रभावकारिता प्रमाणित गर्न जनावरहरूमा परीक्षण गर्ने तयारी गरिरहेका छन्। यदि आगामी चरणका परीक्षाहरू सफल भएमा, यो प्रविधिले भविष्यमा पत्थरीको उपचार पद्धतिलाई पूर्ण रूपमा बदल्न सक्नेछ। विशेष गरी पटक-पटक पत्थरीको समस्या दोहोरिने बिरामीहरूका लागि यो एउटा वरदान सावित हुन सक्छ। चिकित्सा विज्ञानको यो सानो फिलामेन्टले ठूला शल्यक्रियाहरूको आवश्यकतालाई विस्थापित गर्दै उपचारलाई सरल, सस्तो र कम पीडादायी बनाउने लक्ष्य राखेको छ। अब पत्थरीको पीडा र शल्यक्रियाको त्रासबाट मुक्ति पाउन धेरै पर्खनु नपर्ने वैज्ञानिकहरूको दाबी छ। यद्यपि, मानव शरीरमा यसको प्रभावकारिता र दीर्घकालीन सुरक्षाका लागि थप क्लिनिकल परीक्षणहरू निकै महत्वपूर्ण हुनेछन्, जसका लागि विश्वभरका चिकित्सा अनुसन्धानकर्ताहरू आशावादी देखिएका छन्।