फ्रान्सको विद्यार्थी आन्दोलन किन चर्किँदैछ ?

तस्विर स्रोत: बिबिसी

सेप्टेम्बर २०२६ मा पेरिसको उपनगरबाट सुरु भएको हाईस्कूल र विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरूको आन्दोलन अक्टोबर ६–७ सम्ममा देशव्यापी संकटको रूप लिएको छ, जहाँ १,८००–२,००० विद्यालयहरू बन्द वा अवरोधित छन् र लाखौं विद्यार्थी, अभिभावक, शिक्षक र ट्रेड युनियनहरू सडकमा उत्रिएका छन्। यो आन्दोलन १९६८ पछिको सबैभन्दा ठूलो विद्यार्थी आन्दोलनका रूपमा चित्रित गरिएको छ र फ्रान्सको शिक्षा प्रणालीमा दीर्घकालीन लगानीको अभाव, शिक्षकको अभाव, ओभरक्राउडेड कक्षाहरू, जीर्ण भवनहरू, पार्कोर्सुप (Parcoursup) विश्वविद्यालय भर्ना प्रणालीको तनावपूर्ण प्रक्रिया, र असमान शैक्षिक अवसरहरूविरुद्ध केन्द्रित छ।

आन्दोलनको नेतृत्व मुख्यतया Union Syndicale Lycéenne (USL) र Union Étudiante (UE) जस्ता विद्यार्थी युनियनहरूले गरेका छन्, जसलाई CFDT (French Democratic Confederation of Labour), CGT, FO, FSU, Solidaires लगायत आठवटा प्रमुख सार्वजनिक क्षेत्रका ट्रेड युनियनहरूले समर्थन जनाएका छन्। अक्टोबर ६ मा पेरिस, लियोन, मार्सेई सहित ३० भन्दा बढी शहरहरूमा भएको प्रदर्शनमा २५०,००० देखि ४५०,००० सम्म सहभागीहरू रहेको अनुमान गरिएको छ। हिंसक झडपहरूमा २१५ विद्यार्थी र ७१५ प्रहरी घाइते भएका छन्, ६,००० भन्दा बढी गिरफ्तारी भएका छन्, र एक १५ वर्षीय विद्यार्थीको हात स्टन ग्रेनेड विस्फोटमा उडेपछि सरकारले स्टन ग्रेनेड प्रयोग निलम्बन गरेको छ।

प्रधानमन्त्री सेबास्तिएं लेकोर्नु (Sebastien Lecornu) ले अक्टोबर ४ मा पाँचवटा क्षेत्रमा कार्ययोजना घोषणा गरेका छन्: अनुपस्थित शिक्षकहरूको प्रतिस्थापन, क्षेत्रीय अधिकारीहरूसँग मिलेर भवन मर्मत, समयतालिका सुधार, पार्कोर्सुपलाई पारदर्शी बनाउने, र विद्यार्थीहरूका प्रस्तावहरूलाई औपचारिक प्रतिक्रिया दिने। तर USL ले यसलाई "कुनै ठोस कुरा होइन" भनी खारेज गरेको छ र अक्टोबर २० सम्म स्ट्राइक नोटिस दर्ता गरिएको छ। यो आन्दोलन अब खालि शैक्षिक मागहरूमात्र सीमित छैन; यसले फ्रान्सको राजनीतिक संरचना, आर्थिक नीति, र अन्तर्राष्ट्रिय छविलाई गहिरो रूपमा प्रभावित पार्ने संकेतहरू देखाएको छ।

फ्रान्सको घरेलु राजनीतिमा पर्ने प्रभाव

फ्रान्सको वर्तमान सरकार २०२७ को राष्ट्रपति निर्वाचनअघि नै राजनीतिक गतिरोधमा फसेको छ, र यो विद्यार्थी आन्दोलनले सरकारको नीतिगत असफलताहरूलाई उजागर गरेको छ। २०१७ देखि इम्यानुएल म्याक्रोंको नेतृत्वमा शिक्षा बजेटमा कटौती, शिक्षक पदहरू खाली राख्ने नीति, र सार्वजनिक सेवाहरूमा बजेट कटौतीले यो आन्दोलनलाई जन्म दिएको USL र बायाँपन्थी नेताहरूको आरोप छ। सरकारले अक्टोबरको अन्त्यसम्ममा निर्णयहरू घोषणा गर्ने वाचा गरेको छ, तर विद्यार्थीहरू र युनियनहरूले यसलाई "ढिलाइ र रित्तो वाचा" भनी वर्णन गरेका छन्।

यसले सरकारको नीति निर्माण क्षमतामाथि प्रश्न उठाएको छ: यदि सरकारले विद्यार्थीहरूका मागहरू पूरा गर्न सकेन भने, यो २०२७ को निर्वाचनमा ठूलो राजनीतिक मूल्य चुकाउनुपर्ने हुन सक्छ। फ्रान्सको सार्वजनिक घाटा र ऋणले सरकारलाई बजेट वृद्धि गर्न सीमित बनाएको छ, तर विद्यार्थीहरूले "बजेट कटौती रोक्न" माग गरेका छन्, जसले आर्थिक नीतिमाथि दबाब बढाएको छ।

बायाँपन्थी दलहरूको पुनरुदय

Jean-Luc Mélenchon को नेतृत्वमा रहेको La France Insoumise (LFI) ले यो आन्दोलनलाई "१९६८ पछिको सबैभन्दा ठूलो विद्यार्थी आन्दोलन" भनेको छ र सरकारको दमनको आलोचना गरेको छ। LFI र अन्य बायाँपन्थी दलहरूले विद्यार्थीहरूका मागहरूलाई आफ्नो राजनीतिक एजेन्डामा समावेश गरेका छन्: शिक्षा बजेट वृद्धि, शिक्षक पदहरू सिर्जना, पार्कोर्सुप सुधार, र सामाजिक असमानताको अन्त्य।

यो आन्दोलनले बायाँपन्थी दलहरूलाई २०२७ को निर्वाचनअघि नै राजनीतिक मोमेन्टम दिएको छ। Mélenchon र अन्य बायाँपन्थी नेताहरूले विद्यार्थी आन्दोलनलाई "एकीकृत असन्तुष्टिको मोर्चा" बनाउने प्रयास गरेका छन्, जसले मध्यम वर्ग, अभिभावक, र सार्वजनिक क्षेत्रका कर्मचारीहरूलाई समेत आकर्षित गरेको छ। यदि यो मोमेन्टम निर्वाचनसम्म कायम रह्यो भने, बायाँपन्थी दलहरूले महत्त्वपूर्ण मतदान शक्ति प्राप्त गर्न सक्छन्।

दक्षिणपन्थी र अति-दक्षिणपन्थी दलहरूको रणनीति

Rassemblement National (RN) जस्ता दक्षिणपन्थी दलहरूले यो आन्दोलनलाई "कानून र व्यवस्थाको संकट" को रूपमा चित्रित गरेका छन् र सरकारको दमनकारी प्रतिक्रियाको समर्थन गरेका छन्। RN ले विद्यार्थीहरूका मागहरूलाई "अवास्तविक" भनेको छ र "शिक्षा प्रणालीमा सुधार" को सट्टा "कडा अनुशासन" को वकालत गरेको छ।

तर केही विश्लेषकहरूका अनुसार, सरकारले असफलता देखायो भने दक्षिणपन्थी दलहरूले यो आन्दोलनबाट फाइदा लिन सक्छन् । RN ले "म्याक्रोंको असफलता" को नारा लगाउँदै २०२७ को निर्वाचनमा आफ्नो स्थिति सुदृढ गर्न सक्छ।

ट्रेड युनियनहरूको पुनरुत्थान

CFDT, CGT, FO लगायत ट्रेड युनियनहरूले विद्यार्थी आन्दोलनलाई समर्थन जनाउँदै आफ्नो राजनीतिक प्रासंगिकता पुनः स्थापित गरेका छन्। २०१० को दशकमा ट्रेड युनियनहरूको सदस्यता घटेको थियो, तर यो आन्दोलनले युनियनहरूलाई पुनः शक्तिशाली बनाएको छ।

युनियनहरूले अक्टोबर २० सम्मको स्ट्राइक नोटिस दर्ता गरेका छन्, जसले सार्वजनिक सेवाहरू, यातायात, र शिक्षा क्षेत्रलाई अवरोधित गर्न सक्छ। यदि स्ट्राइकहरू लामो समयसम्म चल्यो भने, यसले सरकारलाई ठूलो आर्थिक र राजनीतिक दबाब दिन सक्छ।

२०२७ को राष्ट्रपति निर्वाचनमा प्रभाव

यो आन्दोलन २०२७ को राष्ट्रपति निर्वाचनअघि नै भएकोले, यसले निर्वाचनको एजेन्डालाई आकार दिनेछ। शिक्षा, युवा बेरोजगारी, सामाजिक असमानता, र सार्वजनिक सेवाहरूको लगानी निर्वाचनका प्रमुख मुद्दाहरू बन्नेछन्।

वर्तमान सरकारले विद्यार्थीहरूका मागहरू पूरा गर्न सकेन भने, म्याक्रोंको उत्तराधिकारीलाई ठूलो राजनीतिक मूल्य चुकाउनुपर्ने हुन सक्छ। बायाँपन्थी दलहरूले "शिक्षामा लगानी" र "सामाजिक न्याय" को नारा लगाउँदै मतदाताहरूलाई आकर्षित गर्न सक्छन्।

फ्रान्सको अर्थतन्त्र र सामाजिक संरचनामा प्रभाव

विद्यालयहरू बन्द हुँदा, स्ट्राइकहरू हुँदा, र प्रदर्शनहरूले यातायात अवरोधित हुँदा फ्रान्सको अर्थतन्त्रमा ठूलो लागत पर्नेछ। पर्यटन क्षेत्र, खुद्रा व्यापार, र सेवा क्षेत्रमा असर पर्नेछ।

फ्रान्सको अर्थतन्त्र पहिले नै मन्दीको संकेतहरू देखाउँदैछ, र यो आन्दोलनले आर्थिक वृद्धिलाई थप धिमा बनाउन सक्छ। सरकारले बजेट वृद्धि गरेन भने, आर्थिक मन्दी गहिरिन सक्छ।

विद्यार्थीहरूले सामाजिक र जातीय असमानताहरूको पनि विरोध गरेका छन्। गरिब पृष्ठभूमिका विद्यार्थीहरू, आप्रवासी समुदायका विद्यार्थीहरू, र ग्रामीण क्षेत्रका विद्यार्थीहरूले असमान शैक्षिक अवसरहरूको सामना गर्छन्।

यो आन्दोलनले सामाजिक असमानतालाई राष्ट्रिय बहसको केन्द्रमा ल्याएको छ। यदि सरकारले यसलाई सम्बोधन गरेन भने, सामाजिक तनाव बढ्न सक्छ।

यो आन्दोलनले फ्रान्सको शिक्षा प्रणालीमा दीर्घकालीन सुधारहरू ल्याउन सक्छ। शिक्षक पदहरू सिर्जना, कक्षा आकार घटाउने, भवन मर्मत, र पार्कोर्सुप सुधार जस्ता मागहरू पूरा भए भने, शिक्षा प्रणालीमा सुधार हुन सक्छ।तर सरकारले बजेट वृद्धि गरेन भने, सुधारहरू सीमित हुनेछन्।

विश्व भूराजनीतिमा पर्ने असरहरू

फ्रान्स युरोपेली सङ्घ (EU) को एक प्रमुख सदस्य हो, र यसको राजनीतिक अस्थिरताले EU मा प्रभाव पार्न सक्छ। फ्रान्सले EU को बजेट, आप्रवासन नीति, र रक्षा नीतिमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।कदाचित यस आन्दोलनले फ्रान्सको सरकार अस्थिर भयो भने, EU को नीति निर्माण प्रक्रिया प्रभावित हुन सक्छ। जर्मनी र फ्रान्सको "इन्जिन" ले EU लाई अगाडि बढाउँछ, तर फ्रान्सको आन्तरिक संकटले यो इन्जिनलाई धिमा बनाउन सक्छ।

फ्रान्स नेटोको एक प्रमुख सदस्य हो र यूक्रेन युद्ध, मध्य पूर्व, र अफ्रिकामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यदि फ्रान्सको सरकार आन्तरिक संकटमा फस्यो भने, यसले अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा नीतिमा प्रभाव पार्न सक्छ।

फ्रान्सले यूक्रेनलाई सैन्य सहायता प्रदान गर्छ, र यदि फ्रान्सको सरकार अस्थिर भयो भने, यो सहायता प्रभावित हुन सक्छ।

फ्रान्सको आप्रवासन नीति EU र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा महत्त्वपूर्ण छ। यदि बायाँपन्थी दलहरूले २०२७ को निर्वाचनमा जिते भने, आप्रवासन नीति उदार हुन सक्छ। यदि दक्षिणपन्थी दलहरूले जिते भने, आप्रवासन नीति कडा हुन सक्छ।

यो आन्दोलनले आप्रवासी समुदायका विद्यार्थीहरूको असमानतालाई उजागर गरेको छ, जसले आप्रवासन बहसलाई प्रभावित पार्न सक्छ।

जलवायु परिवर्तन र वातावरण नीति

फ्रान्स जलवायु परिवर्तन र वातावरण नीतिमा अग्रणी देश हो। यदि फ्रान्सको सरकार आन्तरिक संकटमा फस्यो भने, जलवायु नीति प्रभावित हुन सक्छ। विद्यार्थीहरूले जलवायु परिवर्तनको पनि विरोध गरेका छन्, र यदि यो आन्दोलनले जलवायु नीतिलाई प्रभावित गर्यो भने, अन्तर्राष्ट्रिय जलवायु बहसमा प्रभाव पार्न सक्छ।

विश्वव्यापी विद्यार्थी आन्दोलनहरूमा प्रेरणा

फ्रान्सको विद्यार्थी आन्दोलनले विश्वव्यापी विद्यार्थी आन्दोलनहरूलाई प्रेरणा दिन सक्छ। १९६८ को आन्दोलनले विश्वव्यापी विद्यार्थी आन्दोलनहरूलाई प्रेरणा दिएको थियो, र यो आन्दोलनले पनि त्यस्तै प्रभाव पार्न सक्छ।

अमेरिका, बेलायत, जर्मनी, र अन्य देशहरूका विद्यार्थीहरूले फ्रान्सको आन्दोलनबाट प्रेरणा लिएर आफ्नै आन्दोलनहरू सुरु गर्न सक्छन्।

भविष्यका परिदृश्यहरू

फ्रान्सको विद्यार्थी आन्दोलनले देशको राजनीति, अर्थतन्त्र, र सामाजिक संरचनामा गहिरो प्रभाव पार्नेछ। तीनवटा मुख्य परिदृश्यहरू देखिन्छन्:[

सरकारले विद्यार्थीहरूका मागहरू पूरा गर्यो भने, आन्दोलन शान्त हुन सक्छ। तर यसले बजेट घाटा बढाउन सक्छ र आर्थिक संकट गहिरिन सक्छ।

आन्दोलन लामो समयसम्म चल्यो भने, सरकार अस्थिर हुन सक्छ र २०२७ को निर्वाचनमा बायाँपन्थी दलहरूले जित्न सक्छन्। सरकारले हिंसक दमन गर्यो भने, सामाजिक तनाव बढ्न सक्छ र अराजकता फैलिन सक्छ।

फ्रान्सको विद्यार्थी आन्दोलनले विश्व भूराजनीतिमा पनि प्रभाव पार्नेछ, विशेष गरी EU, नेटो, र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा नीतिमा। यो आन्दोलनले विश्वव्यापी विद्यार्थी आन्दोलनहरूलाई पनि प्रेरणा दिन सक्छ।

अहिले चलिरहेको फ्रान्सको विद्यार्थी आन्दोलन खालि शैक्षिक मागहरूमात्र सीमित छैन; यो फ्रान्सको भविष्यको राजनीतिक, आर्थिक, र सामाजिक दिशा निर्धारण गर्ने ऐतिहासिक क्षणमा परिणत हुन सक्छ ।

विभिन्न समाचार एजेन्सीहरुको सहयोगमा