अन्तरिक्षको गहिराइमा भेटियो जीवनको आधारभूत गुलियो तत्त्व

तस्विर: सिएनएन

ब्रह्माण्डको अथाह शून्यता र चिसो अन्धकारमा लुकेको रहस्यको एउटा पाटो हालै उघ्रिएको छ। खगोलविद्हरूले हाम्रो आकाशगंगाको केन्द्र नजिकै रहेको अन्तरिक्षको विशाल धुलो र ग्यासको बादलमा एउटा यस्तो चिज फेला पारेका छन्, जसले वैज्ञानिक जगतलाई नै चकित पारिदिएको छ। रोचक कुरा के छ भने, यो कुनै जटिल धातु वा दुर्लभ खानीको पदार्थ होइन, बरु हामीले खाने फल रास्पबेरीमा पाइने प्राकृतिक चिनी हो।

स्पेनको सेन्टर फर एस्ट्रोबायोलोजीका खगोलविद्हरूको नेतृत्वमा रहेको एउटा टोलीले अन्तरिक्षमा ‘इरिथ्रुलोज’ नामक चिनी फेला पारेको हो। चार कार्बन परमाणु मिलेर बनेको यो चिनीको अणुले ब्रह्माण्डमा जीवनको उत्पत्ति कसरी भयो होला भन्ने प्रश्नको उत्तर खोज्न नयाँ मार्ग प्रशस्त गरेको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो खोज केवल एउटा रासायनिक पदार्थ फेला पर्नु मात्र होइन, बरु यो ब्रह्माण्डमा जीवनका लागि आवश्यक निर्माण सामग्रीहरूको उपलब्धताको बलियो प्रमाण हो।

चिनी वा कार्बोहाइड्रेटहरू हाम्रो जीवनको अविभाज्य अंग हुन् र जैविक प्रणालीमा यिनीहरूको भूमिका निकै व्यापक छ। चिनीले जीवहरूलाई आवश्यक पर्ने शक्ति प्रदान गर्नुका साथै कोशिकाका विभिन्न भागहरूको निर्माणमा पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छ। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा त, चिनी हाम्रा शरीरको आनुवंशिक कोड जस्तै आरएनए र डीएनएको संरचना निर्माणमा आधारभूत एकाइका रूपमा रहन्छ। अहिलेसम्म वैज्ञानिकहरूले यस्ता जटिल जैविक अणुहरू पृथ्वीमै बन्ने गरेका थिए वा उल्कापिण्डहरू मार्फत पृथ्वीमा आइपुगेका थिए भन्ने अनुमान गर्दै आएका थिए। तर, अन्तरिक्षको गहिराइमै यस्ता अणुहरू प्राकृतिक रूपमा बन्न सक्छन् भन्ने कुरा यो खोजले पुष्टि गरेको छ।

खगोलविद्हरूले यो खोज हाम्रो आकाशगंगाको केन्द्रमा रहेको ‘सेगिटारियस बी२’ नामक विशाल आणविक बादलमा गरेका हुन्। यो क्षेत्र ताराहरूको जन्म हुने एउटा ठूलो नर्सरी जस्तै हो, जहाँ ताराहरू बन्ने प्रक्रिया चलिरहन्छ र यसै क्रममा त्यहाँ भएका ग्यासहरू विभिन्न जटिल रासायनिक प्रतिक्रियाहरूमा सहभागी हुन्छन्। यस्तो कठोर र विकिरणले भरिएको ठाउँमा पनि चिनी जस्तो जटिल अणु कसरी सुरक्षित रहन र बन्न सक्यो भन्ने प्रश्न अहिले वैज्ञानिकहरूका लागि अनुसन्धानको नयाँ विषय बनेको छ। यो खोजले हाम्रो सौर्यमण्डल बन्नु अगाडि नै अन्तरिक्षमा जीवनका लागि आवश्यक रसायनहरू उपलब्ध थिए भन्ने बलियो संकेत गरेको छ।

यदि जीवनका लागि चाहिने यस्ता महत्त्वपूर्ण तत्वहरू अन्तरिक्षमा जताततै छरिएर रहेका छन् भने, ब्रह्माण्डका अन्य ग्रहहरूमा पनि जीवनको उत्पत्ति हुनु वा फेला पर्नु आश्चर्यको कुरा हुनेछैन। खगोलविद्हरूको यो टोलीले फेला पारेको परिणामले खगोल-जीवविज्ञानको क्षेत्रमा एउटा नयाँ आशा जगाएको छ। यसअघि पनि अन्तरिक्षमा केही साधारण चिनीहरू फेला परिसकेका थिए, तर रास्पबेरीमा पाइने यो चिनीको उपस्थिति अझै परिष्कृत र जटिल छ। यसले भविष्यमा अझ जटिल जैविक अणुहरू फेला पर्ने सम्भावनालाई बलियो बनाएको छ।

अन्तरिक्षको चिसो र निर्जीव लाग्ने बादलमा भेटिएको यो गुलियो अणुले हामीलाई यो ब्रह्माण्डमा हामी एक्लै छौँ कि छैनौँ भन्ने प्रश्नको बारेमा फेरि नयाँ ढङ्गले सोच्नु पर्ने अवस्थामा पुर्‍याएको छ। वैज्ञानिकहरूको यो उपलब्धिले हाम्रो आकाशगंगाको रहस्यलाई थप गहिरो बनाएको छ। अझै पनि यस क्षेत्रमा थप अनुसन्धान आवश्यक छ, जसले पृथ्वी बाहिरको जीवन र ब्रह्माण्डको उत्पत्तिका धेरै लुकेका कथाहरू सुनाउने छ। यो खोजले प्रमाणित गरेको छ कि हामीले आकाशका ताराहरूलाई केवल प्रकाशका स्रोत मात्र नभई, जीवनको बीउ बोकेका संवाहकका रूपमा पनि हेर्नुपर्ने बेला आएको छ। वैज्ञानिकहरूले रेडियो टेलिस्कोपहरूको प्रयोग गरी यी सूक्ष्म अणुहरूबाट निस्कने विशिष्ट फ्रिक्वेन्सीहरू पहिचान गरेका हुन् र यो खोज ‘एस्ट्रोफिजिकल जर्नल’ जस्ता आधिकारिक वैज्ञानिक मञ्चहरूमा प्रकाशित भइसकेको छ। नासाले यस्ता अनुसन्धानहरूलाई निरन्तर सहयोग गर्दै आएको छ, जसले ब्रह्माण्डको उत्पत्ति र विकासलाई बुझ्न मद्दत पुग्छ। यसले आगामी दशकमा हामी अन्य ग्रहहरूमा जीवनका लक्षणहरू भेट्टाउन सक्षम हुनेछौँ कि भन्ने ठूलो जिज्ञासा र आशा जगाएको छ।