अमेरिका-इरान ऐतिहासिक १४ बुँदे सहमति: युद्ध अन्त्य गर्न ट्रम्प र पेजेस्कियानद्वारा हस्ताक्षर

अमेरिका-इरान १४ बुँदे सम्झौतामा के छ? पढ्नुहोस् पूर्ण विवरण

दायित्वबोध/गोलार्द्ध

असार ४, २०८३ बिहिबार १०:०८

अमेरिका र इरानले युद्ध अन्त्य गर्ने उद्देश्यका साथ तयार पारिएको सहमति पत्रमा हस्ताक्षर गरेका छन्। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र उनका इरानी समकक्षी मसूद पेजेस्कियानले बुधबार अबेर राति यसमा डिजिटल माध्यमबाट हस्ताक्षर गरेका हुन्। यससँगै यो सम्झौता लागू भएको छ। सम्झौता अन्तर्गत इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुज खुला गर्नेछ भने अमेरिकाले तेहरानसँग गरेको आफ्नो वाचा पूरा गर्नेछ। यसैबीच, अमेरिकाले सहमति पत्र (Memorandum of Understanding) को आधिकारिक पाठ सार्वजनिक गरेको छ।

'इस्लामावाद मेमोरन्डम अफ अन्डरस्ट्यान्डिङ'

'अमेरिका र इस्लामिक रिपब्लिक अफ इरानबीच इस्लामावाद मेमोरन्डम अफ अन्डरस्ट्यान्डिङ' नाम दिइएको यो दस्तावेजले कतिपय प्रश्नहरूको जवाफ भने दिँदैन र धेरै मुद्दाहरूलाई अझै पनि अनुत्तरित नै छाडेको छ। आउनुहोस्, यस सम्झौताको पूर्ण पाठको विवरण तल हेरौँ।

१- यसको पहिलो अनुच्छेदमा भनिएको छ कि अमेरिका, इरान र उनीहरूका सहयोगीहरूले लेबनानसहित सबै मोर्चाहरूमा सैन्य कारबाही तुरुन्त र सधैँका लागि बन्द गर्नेछन्। उनीहरू यो पनि तय गर्छन् कि अबदेखि उनीहरूले एक-अर्काविरुद्ध कुनै पनि युद्ध वा सैन्य कारबाही सुरु गर्ने छैनन् र एक-अर्काविरुद्ध बल प्रयोग वा बल प्रयोगको धम्की दिने छैनन्। लेबनानको क्षेत्रीय अखण्डता र सार्वभौमिकताको सम्मान गरिनेछ।

२- अमेरिका र इस्लामिक रिपब्लिक अफ इरानले एक-अर्काको सार्वभौमिकता र क्षेत्रीय अखण्डताको सम्मान गर्ने तथा एक-अर्काको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने सङ्कल्प गर्दछन्।

३- अमेरिका र इरानले बढीमा ६० दिनभित्र वार्ता गरेर अन्तिम सम्झौता गर्ने वाचा गर्दछन्। आपसी सहमतिमा यो समयसीमालाई बढाउन सकिनेछ।

४- यस सहमति पत्रमा हस्ताक्षर हुनासाथ अमेरिकाले इरानविरुद्धको आफ्नो नौसैनिक नाकाबन्दी र कुनै पनि अवरोध वा व्यवधानहरू हटाउन सुरु गर्नेछ र ३० दिनभित्र नौसैनिक नाकाबन्दीलाई पूर्ण रूपमा समाप्त गर्नेछ। यस अवधिमा जहाजहरूको आवतजावत इरानद्वारा पुनर्बहाली भइरहेको युद्धपूर्वको ट्राफिकको अनुपातमा हुनेछ। अमेरिकाले ३० दिनभित्र इरानको आसपासबाट आफ्ना सेनाहरू फिर्ता लैजानेछ।

५- इरानले आफ्नो पूर्ण प्रयासका साथ व्यावसायिक जहाजहरूका लागि फारसको खाडीदेखि ओमानको सागर र यसको विपरीत दिशामा सुरक्षित आवतजावतको व्यवस्था गर्नेछ। यसका लागि कुनै पनि शुल्क लिइने छैन। यो व्यवस्था केवल ६० दिनका लागि मात्र हुनेछ। व्यावसायिक जहाजहरूको आवतजावत तुरुन्तै सुरु हुनेछ र प्राविधिक तथा सैन्य अवरोधहरू हटाउने र समुद्री माइन्सको आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै इरानले ३० दिनभित्र यो व्यवस्था लागू गर्नेछ।

इरानले ओमानसँग वार्ता गरेर स्ट्रेट अफ हर्मुजमा भविष्यको प्रशासन र समुद्री सेवाहरू तय गर्नेछ। यसमा फारसको खाडीसँग जोडिएका अन्य देशहरूसँग पनि छलफल गरिनेछ र लागू भइरहेका अन्तर्राष्ट्रिय कानुनहरू तथा स्ट्रेट अफ हर्मुजका तटीय देशहरूको सार्वभौम अधिकारको ध्यान राखिनेछ।

६- अमेरिकाले आफ्ना क्षेत्रीय सहयोगीहरूसँग मिलेर इरानको पुनर्निर्माण र आर्थिक विकासका लागि कम्तीमा ३०० अरब डलरको एक निश्चित र आपसी सहमतिमा आधारित योजना तयार गर्ने वाचा गर्दछ। यसलाई लागू गर्ने प्रक्रिया अन्तिम सम्झौताको हिस्साका रूपमा ६० दिनभित्र तय गरिनेछ।

७- अमेरिकाले अन्तिम सम्झौता अन्तर्गत इरानमाथि लगाइएका सबै प्रकारका प्रतिबन्धहरू हटाउनेछ। यसमा संयुक्त राष्ट्र सङ्घ सुरक्षा परिषद, IAEA को बोर्ड अफ गभर्नर्सका प्रस्तावहरू र अमेरिकाका सबै एकपक्षीय प्रतिबन्धहरू समावेश छन्।

८- इरानले आणविक हतियार खरिद नगर्ने र नबनाउने वाचा गरेको छ। अमेरिका र इरान भण्डारण गरिएको संवर्धित युरेनियमको व्यवस्थापनका लागि आपसी सहमतिमा तय हुने विधिमा सहमत भएका छन्। यस अन्तर्गत IAEA को रेखदेखमा साइटमै सामग्रीलाई डाउन-ब्लेन्ड (सामर्थ्य घटाउने) विधि अपनाइनेछ।

९- अन्तिम सम्झौता नभएसम्म, अमेरिका र इरान यथास्थिति कायम राख्न सहमत भएका छन्। इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रमको वर्तमान अवस्थालाई यथावत् राख्नेछ र अमेरिकाले कुनै नयाँ प्रतिबन्ध लगाउने छैन तथा यस क्षेत्रमा थप सेना परिचालन गर्ने छैन।

१०- अमेरिकाले सम्झौतामा हस्ताक्षर हुनासाथ र प्रतिबन्धहरू नहटेसम्मका लागि, अमेरिकी वित्त विभागले इरानी कच्चा तेल, पेट्रोलियम उत्पादनहरू र बैंकिङ कारोबार जस्ता सम्बन्धित सेवाहरूको निर्यातका लागि छुट जारी गर्ने वाचा गरेको छ।

११- अमेरिकाले इरानको रोक्का गरिएको कोष (फ्रिज गरिएको फन्ड) र सम्पत्तिलाई प्रयोगका लागि पूर्ण रूपमा उपलब्ध गराउनेछ। अमेरिका र इरानले वार्ताका क्रममा यस कोषलाई फुकुवा गर्ने प्रक्रियाका बारेमा आपसी सहमति कायम गर्नेछन्। यसलाई इरानको केन्द्रीय बैंक द्वारा तय गरिएको कुनै पनि अन्तिम लाभार्थीलाई भुक्तानी गर्नका लागि पूर्ण रूपमा प्रयोगयोग्य बनाइनेछ।

१२- अमेरिका र इरान यस सहमति पत्रको सफल कार्यान्वयन र भविष्यमा अन्तिम सम्झौताको पालनाको निगरानी गर्नका लागि एउटा कार्यकारी संयन्त्र स्थापना गर्ने कुरामा सहमत छन्।

१३- यस सहमति पत्रमा हस्ताक्षर भएपछि, यसका अनुच्छेद १, ४, ५, १० र ११ को कार्यान्वयनको सुरुवात तथा यी उपायहरूको निरन्तर पालनाको अधीनमा रही, अमेरिका र इरानले अन्य अनुच्छेदहरूका आधारमा अन्तिम सम्झौताका लागि वार्ता सुरु गर्नेछन्।