युद्धको सुखद अन्त्य हुने सम्भावना निकै कम छ

लेफ्टिनेन्ट कर्नेल (अवकाशप्राप्त) डेनियल एल. डेभिस अमेरिकी सैन्य क्षेत्र र वैदेशिक नीतिका चिरफार गर्ने एक प्रभावशाली तथा निडर व्यक्तित्व हुन्। अमेरिकी सेनामा २१ वर्षसम्म सक्रिय सेवा गरेका डेभिसलसँग सन् १९९१ को 'डेजर्ट स्टर्म' (दोस्रो खाडी युद्ध) देखि इराक र अफगानिस्तानका महत्वपूर्ण युद्धहरूमा स्थलगत कमान्डर र रणनीतिकारको रूपमा काम गरेको अनुभव छ। सन् २०१५ मा सेनाबाट अवकाश लिएका उनी अहिले एक प्रखर लेखक, विश्लेषक र विचारकका रूपमा विश्वभर चिनिन्छन्।

डेभिसको पहिचान केवल एक सैनिकका रूपमा मात्र सीमित छैन; उनी एक साहसी 'ह्विसलब्लोअर' (सत्य उजागर गर्ने व्यक्ति) का रुपमा पनि परिचित छन् । सन् २०१२ मा अफगानिस्तान युद्ध उत्कर्षमा रहेका बेला उनले अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय (पेन्टागन) र सरकारको आधिकारिक दाबीलाई चुनौती दिएका थिए। उनले त्यतिबेलाको सैन्य नेतृत्वले युद्धको वास्तविक अवस्था लुकाएर अमेरिकी जनता र संसदलाई भ्रममा पारेको आरोप लगाएका थिए। उनको यो साहसले अमेरिकी सैन्य संयन्त्रभित्र ठूलो हलचल पैदा गरेको थियो ।

हाल उनी वासिङ्टनस्थित 'डिफेन्स प्रायोरिटिज' नामक संस्थामा वरिष्ठ फेलोको रूपमा कार्यरत छन्। उनी विशेष गरी अमेरिकाको "हस्तक्षेपकारी" विदेश नीतिको आलोचना गर्छन्। उनको तर्क छ – अमेरिकाले विनाकारण विदेशी युद्धहरूमा अर्बौँ डलर र आफ्ना सैनिकको ज्यान खर्च गर्नु हुँदैन। बरु, उसले आफ्नो राष्ट्रिय स्वार्थ र सुरक्षामा मात्र केन्द्रित हुनुपर्छ।

पछिल्लो समयमा रुस-युक्रेन युद्ध र मध्यपूर्वको तनावका सन्दर्भमा उनका विश्लेषणहरू निकै चर्चामा छन्। उनले आफ्नो युट्युब च्यानल 'Daniel Davis / Deep Dive' मार्फत युद्धका प्राविधिक र रणनीतिक पक्षहरूलाई सरल भाषामा बुझाउने गर्छन्। उनी यथार्थवादी (Realist) विचारधारामा विश्वास राख्छन् र कुनै पनि समस्याको समाधान सैन्य बलभन्दा पनि कूटनीतिक माध्यमबाट खोजिनुपर्छ भन्ने मान्यता राख्छन्।

दायित्वबोध

०००

समय लम्ब्याउने इरानी दाउ र राजनीतिक दबाब

इरानी पक्षको दाउ यहाँ के छ भने, उनीहरू यो प्रक्रियालाई दुई हप्ताभन्दा पनि अझै लामो समयसम्म लम्ब्याउन चाहन्छन्। उनीहरूलाई राम्ररी थाहा छ– जब तेलको मूल्य घट्छ, सेयर बजार उकालो लाग्छ र राष्ट्रपतिमाथि परेको आर्थिक र राजनीतिक दबाब कम हुँदै जान्छ, तब सम्झौता भंग भइहाले पनि राष्ट्रपति (ट्रम्प) ले पुनः युद्ध सुरु गर्ने सम्भावना कम हुन्छ। उनीहरूको मुख्य आशा र गणना नै यही हो। मलाई राम्ररी थाहा छ– राष्ट्रपतिले यो कुरा बुझ्नुभएको छ, किनकि मैले उहाँसँग यस विषयमा कुरा गरेको छु। मेरो विश्वासमा राष्ट्रपतिले इरानीहरूलाई यो समयसीमा र अनुशासनभित्र पक्कै बाँध्नुहुनेछ।

युद्धविरामको पूर्ण विरोधी ज्याक किनले 'स्काई न्युज' सँग कुरा गर्दै हुनुहुन्थ्यो। हिजो मात्र उहाँले भन्नुभएको थियो, "मेरो विचारमा उनीहरूले यो (युद्धविराम) गर्नै हुँदैनथ्यो।" हामीले पहिले पनि धेरै पटक उल्लेख गरेका छौँ कि राष्ट्रपति ट्रम्पले यी व्यक्तिको कुरा सुन्नुहुन्छ। त्यसैले उहाँको कुरासँग हाम्रो विमति भए पनि त्यसलाई गम्भीरतापूर्वक लिनु जरुरी छ। उहाँले यस अन्तर्वार्तामा स्पष्ट भन्नुभएको छ कि उहाँले राष्ट्रपतिलाई फोन गर्नुभयो। यसको अर्थ हो– राष्ट्रपतिले उहाँको फोन उठाउनुहुन्छ र यस्ता विचारहरूले राष्ट्रपतिको मानसपटलमा प्रभाव पारिरहेका छन्। उहाँले भन्न खोज्नुभएको एउटै कुरा हो– इरानीहरूलाई कहिल्यै विश्वास नगर्नुहोस्। उनीहरू आफ्नो वचनमा कहिल्यै अडिग रहँदैनन्; उनीहरू सधैँ झुट बोल्छन्, कुरा लुकाउँछन् र आफूले बोलेका कुराहरू टार्न हरसम्भव प्रयास गर्छन्। त्यसैले, सैन्य शक्ति नै अबको एकमात्र विकल्प हो।

युद्धविराम वा त्यसको नजिकको स्थिति भर्खरै सुरु भएको छ, तर राष्ट्रपति ट्रम्पकै भित्री घेराका विभिन्न संस्थागत शक्तिहरू यसलाई विफल बनाउन लागिपरेका छन्।

ट्रम्पको भित्री घेरा र युद्धविराम बिथोल्ने प्रयास

अचम्मको कुरा त के छ भने, युद्धविराम वा त्यसको नजिकको स्थिति भर्खरै सुरु भएको छ, तर राष्ट्रपति ट्रम्पकै भित्री घेराका विभिन्न संस्थागत शक्तिहरू यसलाई विफल बनाउन लागिपरेका छन्। यता इजरायलसँगको गठबन्धनभित्रबाट पनि यसलाई बिथोल्ने प्रयास भइरहेको छ। अर्कोतर्फ, इरानले कम्तीमा पनि "हामी यो मान्न तयार छौँ" भन्ने देखाउन खोजिरहेको छ। तर आफ्नै प्रशासनभित्रका धेरै मानिसहरू यो शान्ति प्रक्रिया अघि बढेको हेर्न चाहँदैनन् जस्तो देखिन्छ। यो दुई हप्ताको समय हो, जसको लक्ष्य पूर्ण शान्ति स्थापना गरी स्ट्रेट अफ हर्मोज खुला गर्नु र युद्ध अन्त्य गर्नु थियो। तर अहिले सबै दबाब इरानीहरूबाट होइन, बरु भित्रैबाट "यसलाई छाडिदिऊँ, केही नगरौँ" भन्नेतर्फ मोडिएको छ। इरानीहरूले कुनै नयाँ सर्त राखेका छैनन्, उनीहरू अहिलेसम्म आफ्नै अडानमा छन्।

वास्तवमा यहाँ के भइरहेको छ? प्रशासनले सूचनाका टुक्राहरू विभिन्न तरिकाले बाहिर ल्याइरहेको छ र ज्याक किन मात्र होइन, अरू धेरैले पनि यसलाई असफल बनाउने वातावरण सृजना गरिरहेका छन्। आज राष्ट्रपति ट्रम्पले बोलेको कुरा सुन्दा एउटा प्रश्न उठ्छ– के उहाँ आफैँले पनि "मलाई सैन्य शक्ति पुनर्गठन गर्न र अझ शक्तिशाली रूपमा फर्कन केही समय चाहिएको हो" भन्न खोज्नुभएको त होइन?  त्यसो हो भने, यो ठुलो झट्का हुनेछ, जुन विगत नौ महिनामा इरानसँग हामीले दुई पटक गरिसकेकै कुराको अर्को रूप हुनेछ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले बोलेको कुरा सुन्दा एउटा प्रश्न उठ्छ– के उहाँ आफैँले पनि "मलाई सैन्य शक्ति पुनर्गठन गर्न र अझ शक्तिशाली रूपमा फर्कन केही समय चाहिएको हो" भन्न खोज्नुभएको त होइन?

लेबनान समावेश कि अस्वीकृत? कूटनीतिक अन्योल

यो कसरी अघि बढ्छ, त्यो त हेर्न बाँकी नै छ। तर घोषणा भएको केही घण्टाभित्रै एउटा ठुलो विवाद सतहमा आयो– लेबनानको विषय। राष्ट्रपति ट्रम्पले युद्धविरामको घोषणा गर्दा ठुलो सम्मानका साथ उल्लेख गर्नुभएको पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले समन्वय गरेको घोषणामा लेखिएको छ: "अत्यन्त विनम्रताका साथ म यो घोषणा गर्दछु कि इरान र अमेरिका आफ्ना सहयोगीहरूसहित लेबनान लगायत सबै ठाउँमा तत्काल युद्धविराम गर्न सहमत भएका छन्।" यो घोषणा अप्रिल ७ को बेलुका ७:५० मा भएको थियो, ठिक त्यही समयमा जब राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो घोषणा गर्नुभयो।

नेतान्याहुको चुनौती र इजरायली रणनीति

ट्रम्पले 'लेबनान' शब्द उच्चारण नगरे पनि अन्य सबै बुँदामा सहमति जनाउनुभएको थियो। तर त्यसको केही घण्टा नबित्दै प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले भन्नुभयो, "होइन, हामीले कुरा गरेको यो होइन। हामी यसमा कत्ति पनि सहमत छैनौँ।" उहाँले लेबनानमा जारी सैन्य कारबाहीबारे भन्नुभयो, "हामी हिजबुल्लाहमाथि प्रहार जारी राख्नेछौँ। पेजर आक्रमणपछि आज उनीहरूले सबैभन्दा ठुलो क्षति व्यहोरेका छन्। हामीले उनीहरू सुरक्षित ठानेका ठाउँहरूमा प्रहार गरेका छौँ। इजरायली नागरिकहरूलाई हामी सुरक्षाको प्रत्याभूति दिन्छौँ। अहिले लेबनानी क्षेत्र, सिरिया र गाजामा पनि हाम्रो सुरक्षा घेरा मजबुत छ। गाजाको ५० प्रतिशतभन्दा बढी भूभाग हाम्रो नियन्त्रणमा छ।"

गाजाको ऐना: इरानलाई सैन्य रूपमा हराउन कति सम्भव?

मैले यो भिडियोको यो विशेष अंश छान्नुको एउटा मुख्य कारण छ– त्यहाँ नेतान्याहुले भन्नुभएको छ, "हाम्रो नियन्त्रणमा गाजाको ५० प्रतिशत भूभाग छ।" यो कुरा उल्लेख गर्नु किन जरुरी छ भने, यसले सैन्य शक्तिको सीमा कति हुन्छ भन्ने प्रष्ट पार्छ। यी मानिसहरूमा इरानजस्तो ९ करोड ३० लाख जनसङ्ख्या भएको देशलाई घुँडा टेकाउन सकिन्छ भन्ने भ्रम छ। इरान इराकभन्दा चार गुणा ठुलो छ र यसको पश्चिमी सिमानामा विशाल पहाडी शृङ्खलाहरू छन्। विचार गर्नुहोस्, झन्डै साढे दुई वर्ष पुग्न लाग्दा पनि तपाईँले गाजा जस्तो सानो पट्टीको केवल ५० प्रतिशत मात्र नियन्त्रण गर्न सक्नुभएको छ। गाजा– जसको न कुनै वायुसेना छ, न मिसाइल शक्ति, न कुनै सेना न त जलसेना नै। त्यहाँ केवल बन्दुक बोकेका लडाकुहरू छन्। तपाईँले त्यसलाई बमबारी गरेर खण्डहर बनाइसक्नुभयो, तैपनि नियन्त्रण आधा मात्रै छ।  तपाईँ आफ्नो शक्तिमा यति धेरै विश्वस्त हुनुहुन्छ भने, यो नतिजाले के बताउँछ?

यी मानिसहरूमा इरानजस्तो ९ करोड ३० लाख जनसङ्ख्या भएको देशलाई घुँडा टेकाउन सकिन्छ भन्ने भ्रम छ। इरान इराकभन्दा चार गुणा ठुलो छ र यसको पश्चिमी सिमानामा विशाल पहाडी शृङ्खलाहरू छन्।

दक्षिणी लेबनान: सुरक्षा घेरा कि 'नश्लीय सफाया'?

अहिले लेबनानमा जे भइरहेको छ, त्यो इतिहासकै सबैभन्दा भीषण बमबारी हो। यी देशहरूले पहिले पनि धेरै पटक छोटा युद्धहरू लडेका छन्, विशेष गरी सन् २००६ मा। तर अहिले बेरुतको बीच भागमा हेर्नुहोस्– के त्यहाँ कुनै सैन्य अखडा देखिन्छ? कतिपय ठाउँमा त सिङ्गो अपार्टमेन्ट नै ध्वस्त पारिएका छन्। इजरायलले ठ्याक्कै गाजाकै रणनीति यहाँ पनि दोहोर्‍याइरहेको छ। हरेक पटक जब उनीहरूले होटल, विश्वविद्यालय वा अस्पताल ध्वस्त पार्छन्, एउटै रेडिमेड जवाफ दिन्छन्। पहिले उनीहरू भन्थे– "त्यहाँ हमास लुकेको थियो", अहिले केवल शब्द फेरेर भन्छन्– "त्यहाँ हिजबुल्लाह लुकेको थियो।" कसैले पनि यसलाई पत्याउनु हुँदैन। हुनसक्छ, एकाध कुरा साँचो होलान्, तर ती एकाध कुरालाई ढाल बनाएर उनीहरू सिङ्गो नागरिक पूर्वाधार नै सखाप पारिरहेका छन्।

यो केवल युद्ध मात्र होइन, यो त जमिन कब्जा गर्ने प्रपञ्च हो। नेतान्याहु आफैँ यसको घमण्ड गर्छन्। उनीहरूले लेबनान र बेरुत मात्र होइन, सिरिया, गाजा र वेस्ट बैंकमा पनि यही गरिरहेका छन्। यति हुँदाहुँदै पनि उनी धृष्टताका साथ भन्दैछन् कि युद्धविराममा लेबनान समावेश छैन र कहिल्यै थिएन। तर 'न्यूयोर्क टाइम्स' को रिपोर्ट र मध्यस्थकर्ता पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफको भनाइले स्पष्ट पार्छ कि लेबनान यसको हिस्सा थियो।

पछिल्लो समय हिजबुल्लाहले इरानको साथ दिँदै इजरायलमाथि कैयौँ पटक रकेट आक्रमण गरिसकेको छ। त्यसैले लेबनानलाई बाहिर राखेर कुनै पनि युद्धविराम अर्थपूर्ण हुन सक्दैन।

अमेरिकाका लागि पाकिस्तानी राजदूतले पनि कूटनीतिक मर्यादामा रहेर यो कुरा पुष्टि गर्नुभएको छ। उहाँले अमेरिकालाई चिढ्याउन नचाहे पनि स्पष्ट भन्नुभएको छ– "पाकिस्तानको उच्च तहबाट आएको यो जानकारी पूर्णतः आधिकारिक र सत्य छ। दुवै पक्ष दुई हप्ताको युद्धविराममा सहमत भएका थिए।" न्यूयोर्क टाइम्सका अनुसार अमेरिका, पाकिस्तान र इरानबीच यस विषयमा व्यापक छलफल भएको थियो। त्यसैले त सुरुवाती विज्ञप्तिमा "तीन पक्ष र उनीहरूका सहयोगीहरू" भनिएको थियो। यहाँ इजरायल नै मुख्य सैन्य सहयोगी हो। सबैलाई थाहा थियो कि लेबनान यसमा पर्छ। र किन नपरोस्? हिजबुल्लाह इरानको प्रमुख सहयोगी शक्ति हो। इरानले त स्वभावैले पूरै युद्ध रोकिनुपर्छ भन्ने सर्त राख्छ नै। पछिल्लो समय हिजबुल्लाहले इरानको साथ दिँदै इजरायलमाथि कैयौँ पटक रकेट आक्रमण गरिसकेको छ। त्यसैले लेबनानलाई बाहिर राखेर कुनै पनि युद्धविराम अर्थपूर्ण हुन सक्दैन।

दक्षिणी लेबनानमा अहिले इजरायलले जे गरिरहेको छ, त्यो एक प्रकारको 'नश्लीय सफाया' (ethnic cleansing) जस्तै देखिएको छ। एउटा सुरक्षा घेरा (buffer zone) बनाउने बहानामा दशौँ हजार मानिसहरूलाई उत्तरतिर लखेटिएको छ; जो जाँदैनन्, उनीहरू मारिने निश्चित छ। इजरायलले नागरिक पूर्वाधारहरूलाई पूर्णतः ध्वस्त पारिरहेको छ। यसबारे हामी आजै स्कट हर्टनसँग विस्तृतमा कुरा गर्नेछौँ।

अहिलेको मुख्य प्रश्नमा फर्कौँ– इजरायली प्रधानमन्त्री नेतान्याहुले लेबनान कहिल्यै युद्धविरामको हिस्सा थिएन भन्नुभयो। अचम्मको कुरा त के छ भने, अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स पनि अहिले त्यही कुरा दोहोर्‍याउँदै हुनुहुन्छ। भान्स भन्नुहुन्छ, " इरान लेबनानको विषयलाई लिएर यो वार्ता भंग गर्न चाहन्छ भने त्यो उनीहरूको रोजाइ हो, तर अमेरिकाले लेबनानलाई युद्धविरामको हिस्सा कहिल्यै भनेको थिएन।"

यो दाबी कति विश्वसनीय छ? राष्ट्रपति ट्रम्पले युद्धविरामको घोषणा गर्दा पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री सरिफलाई समन्वयका लागि धन्यवाद दिनुभयो। तिनै सरिफले आफ्नो आधिकारिक वक्तव्यमा "लेबनान सहित" भन्नुभयो। अमेरिकाका लागि पाकिस्तानी राजदूतले पनि "हो, यो सत्य हो" भन्नुभयो। अब हामीले कसलाई विश्वास गर्ने?  जेडी भान्सको कुरा साँचो हो भने, के पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री र राजदूतले झुट बोलिरहेका छन्? के उनीहरूले हचुवाको भरमा 'लेबनान' शब्द थपेका हुन्? पक्कै होइन। कुनै पनि देशले यति ठुलो अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दामा बिना आधार यस्तो शब्द थप्ने जोखिम मोल्दैन।

नेतान्याहुको अस्वीकारपछि इजरायलले इतिहासकै सबैभन्दा भीषण हवाई हमला गर्यो, जुन अमेरिकालाई दिइएको एउटा सिधा सन्देश थियो– "यहाँ मेरो निर्णय चल्छ, तिम्रो होइन।" त्यसपछि मात्र ह्वाइट हाउसकी क्यारोलिन लेभिट र उपराष्ट्रपति भान्सले लेबनान यसको हिस्सा नभएको दाबी गर्न थाले।

अमेरिकी कूटनीतिक साख र 'आधारभूत झुट' को संकट

जब पाकिस्तानले लेबनान सहितको युद्धविराम घोषणा गर्यो, ह्वाइट हाउसले त्यतिबेलै किन प्रतिवाद गरेन? नेतान्याहुले अस्वीकार नगरेसम्म अमेरिका किन मौन बस्यो? नेतान्याहुको अस्वीकारपछि इजरायलले इतिहासकै सबैभन्दा भीषण हवाई हमला गर्यो, जुन अमेरिकालाई दिइएको एउटा सिधा सन्देश थियो– "यहाँ मेरो निर्णय चल्छ, तिम्रो होइन।" त्यसपछि मात्र ह्वाइट हाउसकी क्यारोलिन लेभिट र उपराष्ट्रपति भान्सले लेबनान यसको हिस्सा नभएको दाबी गर्न थाले।

 पाकिस्तानीहरूले झुट बोलेका हुन् भने अमेरिकाले उनीहरूविरुद्ध कडा कूटनीतिक विरोध जनाउनुपर्ने थियो। तर त्यसो भएन। यसले के देखाउँछ भने, अमेरिकी नेतृत्वले आफ्नो कूटनीतिक साख पूर्णतः गुमाइसकेको छ। अब अमेरिकाको वचनमा कसले विश्वास गर्ने?

यसको इतिहास हेर्ने हो भने यो शृङ्खला सन् २०१८ मे महिनादेखि सुरु हुन्छ, जब राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानसँगको आणविक सम्झौता (JCPOA) बाट हात झिक्नुभयो। ओबामा प्रशासनले दुई वर्ष लगाएर गरेको त्यो सम्झौता, जसले इरानलाई आणविक हतियार बनाउनबाट रोकेको थियो, त्यसलाई एक झट्कामा तोडियो। त्यसपछि इरानले पनि क्रमशः आफ्नो युरेनियम संवर्द्धनलाई ३.६७ प्रतिशतबाट बढाएर सन् २०२१ सम्ममा ६० प्रतिशत पुर्‍यायो। हरेक पटक इरानले भन्यो– " अमेरिका सम्झौतामा फर्कन्छ भने हामी पनि फर्कन तयार छौँ," तर अमेरिकाले केवल थप प्रतिबन्धहरू लगायो।

सन् २०२५ देखि अहिले २०२६ को सुरुवातसम्म हामीले बारम्बार देख्यौँ– एकातिर वार्ताको कुरा गरिन्छ, अर्कोतिर युद्ध सुरु गरिन्छ। अब फेरि राष्ट्रपति ट्रम्प युद्धविरामको कुरा गर्दै हुनुहुन्छ, तर त्यसको सुरुवात नै एउटा आधारभूत झुटबाट भइरहेको छ। यो कुरा इरानले नबुझ्ने कुरै भएन। यसले शान्ति ल्याउनुको साटो विश्वासको खाडललाई अझ गहिरो बनाएको छ।

एकातिर वार्ताको कुरा गरिन्छ, अर्कोतिर युद्ध सुरु गरिन्छ। अब फेरि राष्ट्रपति ट्रम्प युद्धविरामको कुरा गर्दै हुनुहुन्छ, तर त्यसको सुरुवात नै एउटा आधारभूत झुटबाट भइरहेको छ। यो कुरा इरानले नबुझ्ने कुरै भएन।

इरानी संसदका सभामुख गालिबाफले आज बिहानै एउटा कडा सन्देश सार्वजनिक गर्नुभयो। उहाँका अनुसार, लेबनान र सिङ्गो 'प्रतिरोधको अक्ष' (Axis of Resistance) इरानका सहयोगीको रूपमा यस युद्धविरामको अभिन्न अङ्ग हुन्। यो उनीहरूको १० बुँदे प्रस्तावको पहिलो सर्त नै थियो। उहाँले स्पष्ट भन्नुभयो कि पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले सार्वजनिक रूपमा लेबनानको विषय उल्लेख गरिसकेपछि अब यसलाई नकार्ने वा पछि हट्ने ठाउँ छैन। युद्धविरामको उल्लङ्घनले ठुलो मूल्य चुकाउनुपर्ने र यसको कडा जवाफ दिइने चेतावनी उनीहरूले दिएका छन्। इरानी विदेश मन्त्री अब्बासीले पनि यसमा थप्दै भन्नुभयो– "अमेरिकाले अब युद्धविराम वा इजरायल मार्फत जारी युद्धमध्ये एउटा रोज्नुपर्छ; दुवै कुरा एकैसाथ हुन सक्दैनन्। बल अब अमेरिकाको पालामा छ र विश्वले उसको प्रतिबद्धता नियालिरहेको छ।"

हुन त हामी विश्व इतिहासकै सबैभन्दा शक्तिशाली सैन्य र आर्थिक शक्ति हौँ भन्नेमा कुनै शङ्का छैन। तर, "इतिहासकै महानतम शक्ति" भन्नु केवल अहंकार र खोक्रो आडम्बर मात्र हो, जसमा कुनै सत्यता छैन। हाम्रो नेतृत्व वर्ग– जसलाई 'एलिट' भनिन्छ– अहिले यस्तो मानसिकतामा चलेको छ जहाँ 'कानुनको शासन' होइन, 'जङ्गलको कानुन' लागू हुन्छ। हामी आफूलाई जङ्गलको सिंह ठान्छौँ र जे चाहन्छौँ, त्यही गर्छौँ भन्ने अहंकार पालेका छौँ। अमेरिकी जनता र विश्वलाई झुक्याउन "हामीले त वार्ताको प्रयास गरेका हौँ" भन्नु केवल एउटा 'कभर' वा लाज छोप्ने टालो मात्र हो। हामीलाई लाग्छ कि हाम्रो शक्तिले अरूलाई जे भन्यो त्यही मान्न बाध्य पार्न सक्छौँ। तर अहिले शक्तिको यो सीमा उदाङ्गो हुँदै गइरहेको छ।

स्ट्रेट अफ हर्मोज: इरानको सबैभन्दा शक्तिशाली प्रेशर पोइन्ट

इरान यो युद्ध अन्त्य होस् भन्ने चाहन्छ, यसमा कुनै दुविधा छैन। आर्थिक र भौगोलिक कारणले गर्दा युद्ध रोकिनुमा उनीहरूको पनि फाइदा छ। त्यसैले राष्ट्रपति ट्रम्पले वार्ताको प्रस्ताव राख्दा उनीहरूले एउटा मौकाको रूपमा यसलाई स्विकारे। उनीहरूलाई थाहा छ कि सैन्य शक्तिमा अमेरिका अगाडि भए पनि समग्र रणनीतिक सन्तुलन उनीहरूको पक्षमा छ। इरानसँग यस्तो 'प्रेशर पोइन्ट' छ जसलाई अमेरिकाको विशाल शक्तिले पनि छुन सक्दैन– त्यो हो 'स्ट्रेट अफ हर्मोज'।

राष्ट्रपति ट्रम्पले युद्धविरामका लागि स्ट्रेट अफ हर्मोज खुला हुनुपर्ने सर्त राख्नुभएको थियो। तर इरानी पक्ष भन्दैछ– "यो सबै वा केही पनि होइन।" उनीहरूका अनुसार लेबनान यस सम्झौताको अभिन्न हिस्सा थियो, जसमा पर्दा पछाडि अमेरिका सहमत भइसकेको थियो। तर केही घण्टाभित्रै अमेरिका आफ्नो वचनबाट पछि हट्यो। त्यसैले अब इरानीहरूले पनि आफ्नो सबैभन्दा ठुलो हतियार– स्ट्रेट अफ हर्मोज– को प्रयोग गरेर जवाफ दिने सङ्केत गरेका छन्। यो कूटनीतिक दाउपेचले अब शान्ति भन्दा पनि थप मुठभेडको सङ्केत गरिरहेको छ।

इरानसँग यस्तो 'प्रेशर पोइन्ट' छ जसलाई अमेरिकाको विशाल शक्तिले पनि छुन सक्दैन– त्यो हो 'स्ट्रेट अफ हर्मोज'।

राष्ट्रपति ट्रम्प र ह्वाइट हाउसकी प्रवक्ता क्यारोलिन लेभिटले हिजो मञ्चबाटै "स्ट्रेट अफ हर्मोज खुला भइसक्यो, सम्झौता नै यही थियो" भनेर दाबी गर्नुभयो। तर वास्तविकता के हो भने, यो कहिल्यै खुला भएकै थिएन र आज बिहानसम्मको स्थिति हेर्दा यो अझै कडा रूपमा बन्द छ। इरानले अहिले स्ट्रेट अफ हर्मोजबाट पार हुने हरेक जहाजलाई आफ्नो पूर्व अनुमति लिन अनिवार्य गरेको छ। संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) को सरकारी तेल कम्पनीका प्रमुखले स्पष्ट भन्नुभएको छ– हर्मोज जति लामो समय बन्द रहन्छ, तेलको विश्वव्यापी संकट र मूल्य वृद्धि त्यति नै भयावह हुनेछ।

 इरानले साच्चै हर्मोज बन्द गरेको हो र? भन्ने कसैलाई शङ्का छ भने आज बिहानको इरानी समाचार एजेन्सीको रिपोर्ट हेरे पुग्छ। इरानी रिभोलुसनरी गार्ड्स (IRGC) ले एउटा निर्देशन जारी गर्दै भनेको छ–  "अर्को सूचना नभएसम्म सबै जहाजहरूले IRGC को जलसेनासँग समन्वय गरेर मात्र उनीहरूले तोकेको वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गर्नुपर्नेछ।" उनीहरूले ती क्षेत्रहरूमा 'माइन' (विस्फोटक) बिछ्याएको खबरहरू पनि आएका छन्। स्ट्रेट अफ हर्मोज आफैँमा अत्यन्त साँघुरो छ; त्यसमा पनि इरानले अहिले एउटा सानो गल्ली जस्तो बाटो मात्र तोकिदिएको छ।  कसैले त्यो तोकिएको बाटो भन्दा बाहिर जाने जोखिम मोल्छ भने, ऊ कि त 'माइन' मा ठोकिनेछ, कि त इरानी क्षेप्यास्त्र वा स्पिड-बोटको निशानामा पर्नेछ। यस्तो जोखिमपूर्ण स्थितिमा कुनै पनि नागरिक मालवाहक जहाजले त्यहाँबाट यात्रा गर्ने आँट गर्दैन, किनकि अहिले त्यस्तो क्षेत्रको लागि कसैले पनि 'बीमा' (insurance) दिँदैन।

यसको प्रत्यक्ष असर बजारमा देखिइसकेको छ। हिजो राष्ट्रपतिले घोषणा गर्दा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल $९० सम्म झरेको थियो, तर अहिले म लाइभ हेर्दैछु– यो फेरि $१०१ पुगिसकेको छ। बजारले यो सत्य बुझिसक्यो कि स्ट्रेट अफ हर्मोज खुलेको छैन र यसको चुनौती अझै कायम छ।

इस्तानबुल वार्ता: शान्तिको प्रयास कि रणनीतिक दाउपेच?

यसैबीच, अर्को महत्त्वपूर्ण पाटो भनेको अब हुन गइरहेको वार्ता हो। आगामी शनिबार इस्तानबुलमा अमेरिका र इरानबीच एउटा उच्चस्तरीय बैठक हुँदैछ, जसको उद्देश्य यो युद्धविरामलाई पूर्ण शान्ति सम्झौतामा बदल्नु हो। तर अमेरिकाले त्यहाँ कसलाई पठाउँदैछ? यो वार्ताको नेतृत्व उपराष्ट्रपतिले गर्नुहुनेछ र टोलीमा जेरेड कुश्नर र स्टिभ विट्कोफ रहने घोषणा गरिएको छ।

जब वार्ताको टेबलमा यस्ता व्यक्तिहरू बस्छन् जो विपक्षी (इजरायल) सँग व्यक्तिगत रूपमै निकट छन्, तब इरानले कस्तो न्यायको अपेक्षा गर्ला? के यो वार्ता साच्चै शान्तिका लागि हो, वा यो अर्को रणनीतिक दाउपेच मात्र?

यस टोलीको संरचना हेर्दा इरानी पक्ष झस्कनु स्वाभाविक हो। कुश्नर र विट्कोफ इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुका अत्यन्त नजिकका मित्र मानिन्छन्। जब वार्ताको टेबलमा यस्ता व्यक्तिहरू बस्छन् जो विपक्षी (इजरायल) सँग व्यक्तिगत रूपमै निकट छन्, तब इरानले कस्तो न्यायको अपेक्षा गर्ला? के यो वार्ता साच्चै शान्तिका लागि हो, वा यो अर्को रणनीतिक दाउपेच मात्र? स्थिति हेर्दा, इस्तानबुल वार्ता पनि चुनौतीपूर्ण र सन्देहपूर्ण हुने देखिन्छ।

अहिलेको परिस्थिति हेर्दा एउटा कुरा स्पष्ट छ– इस्तानबुलमा हुने भनिएको वार्ता सुरु हुनुअघि नै असफल हुने दिशातिर मोडिएको छ। अमेरिकाले वार्ताका लागि जेरेड कुश्नर र स्टिभ विट्कोफलाई पठाउँदैछ। यी तिनै व्यक्ति हुन् जो फेब्रुअरीको वार्तामा पनि सामेल थिए। त्यसबेला इरानले आणविक मुद्दा, आफ्ना सहयोगीहरूको समर्थन र लामो दुरीका मिसाइलका विषयमा समेत सम्झौताको टेबुलमा बस्न तयार भएर एउटा सुनौलो अवसर दिएको थियो।  त्यतिबेला ट्रम्पले त्यो प्रस्ताव स्वीकार गरेको भए आज १३ जना अमेरिकी सैनिकको ज्यान जाने थिएन, हाम्रा सैन्य अखडाहरू सुरक्षित हुने थिए र तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल $६७ भन्दा तल हुने थियो। तर, यी दुई प्रतिनिधिले इरानीहरूले वार्ता नै गर्न चाहेनन् भनी झुटो रिपोर्टिङ गरेर त्यो अवसरलाई ध्वस्त पारिदिए। अब तिनै 'झुटा' सावित भइसकेका मानिसहरूसँग इरान फेरि वार्ताको टेबुलमा बस्ला र उनीहरूलाई विश्वास गर्ला भनेर सोच्नु नै मूर्खता हो।

राष्ट्रपति ट्रम्पले अहिले सर्तहरूलाई अझ कडा बनाउनुभएको छ। उहाँले भन्नुभएको छ– "इरानले युरेनियम संवर्द्धन (enrichment) गर्न पाउने छैन र जमिनमुनि गाडिएका सबै आणविक धुलोहरू अमेरिकाले खनेर निकाल्नेछ।" अर्कोतर्फ, इरानको १० बुँदे योजनामा उनीहरूले आफ्नो आणविक संवर्द्धनको अधिकार र प्रशोधित सामग्रीमाथिको नियन्त्रण नछाड्ने स्पष्ट पारेका छन्। यी दुई अडानहरू एकअर्काका ठीक विपरीत छन्।

यति मात्र होइन, राष्ट्रपति ट्रम्पका निकट मानिने सिनेटर लिन्ड्से ग्राहमले त झन् असम्भव सर्तहरू अघि सार्नुभएको छ। उहाँ भन्नुहुन्छ– "इरानले एउटा पनि सेन्ट्रिफ्यूज चलाउन पाउने छैन, सबै आणविक सामग्री अमेरिकालाई बुझाउनुपर्नेछ र उनीहरूको मिसाइल कार्यक्रम तथा आतंकवादलाई दिने समर्थन पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुपर्नेछ।"

कुनै पनि स्वाभिमानी राष्ट्रले आफ्नो रक्षाको एकमात्र बलियो आधार मानिएको लामो दुरीको मिसाइल र ड्रोन प्रणाली यसरी सित्तैमा बुझाउँदैन। इरानलाई राम्ररी थाहा छ कि  उनीहरूले यी हतियार बुझाए भने उनीहरू पूर्ण रूपमा निहत्था हुनेछन् र अमेरिकाले उनीहरूलाई सैन्य रूपमा सजिलै ध्वस्त पारिदिनेछ।

यहाँ एउटा कुरा बुझ्न जरुरी छ– यी वार्ताका सर्तहरू होइनन्, बरु आत्मसमर्पणका सर्तहरू हुन्।

कुनै पनि स्वाभिमानी राष्ट्रले आफ्नो रक्षाको एकमात्र बलियो आधार मानिएको लामो दुरीको मिसाइल र ड्रोन प्रणाली यसरी सित्तैमा बुझाउँदैन। इरानलाई राम्ररी थाहा छ कि  उनीहरूले यी हतियार बुझाए भने उनीहरू पूर्ण रूपमा निहत्था हुनेछन् र अमेरिकाले उनीहरूलाई सैन्य रूपमा सजिलै ध्वस्त पारिदिनेछ। यही मिसाइल र ड्रोनकै शक्तिका कारण इरानले स्ट्रेट अफ हर्मोज बन्द गर्न र मध्यपूर्वका अमेरिकी सैन्य अखडाहरू तथा इजरायललाई दबाबमा राख्न सफल भएको छ।

जब वार्ताको टेबलमा बस्नेहरू नै अविश्वसनीय छन् र सर्तहरू नै अव्यवहारिक छन् भने, यो प्रक्रियाले शान्ति होइन, विनाश नै निम्त्याउने निश्चित छ।

जब लिन्ड्से ग्राहम र ज्याक किन जस्ता प्रभावशाली व्यक्तिहरू, जो राष्ट्रपति ट्रम्पसँग सिधै फोनमा कुरा गर्छन् वा गल्फ खेल्छन्, उनीहरूले यस्ता कडा अडान लिन उकासिरहेका छन्, तब यो वार्ता सफल हुने कुनै झिनो आशा पनि बाँकी रहँदैन। यो त एउटा यस्तो प्रपञ्च जस्तो मात्र देखिन्छ जहाँ वार्तालाई नियतवश असफल बनाएर फेरि सैन्य आक्रमणको बाटो खोल्न खोजिएको छ। जब वार्ताको टेबलमा बस्नेहरू नै अविश्वसनीय छन् र सर्तहरू नै अव्यवहारिक छन् भने, यो प्रक्रियाले शान्ति होइन, विनाश नै निम्त्याउने निश्चित छ।

अहिलेको यो युद्धविराम वास्तवमा शान्तिको सुरुवात होइन, बरु युद्धको एउटा सानो 'पज' (विश्राम) मात्र हो जस्तो देखिन्छ। अमेरिकी जनतालाई विश्वस्त पार्न र यो प्रक्रियाको समर्थन बटुल्न अहिले एउटा ठुलो भ्रम फैलाइँदैछ कि हामी विश्वकै शक्तिशाली सैन्य शक्ति हौँ।

ज्याक किन र लिन्ड्से ग्राहम जस्ता व्यक्तिहरूले जे बोल्छन्, त्यो अक्सर राष्ट्रपति ट्रम्पको निर्णयमा प्रतिविम्बित हुन्छ। त्यसैले उनीहरूका कुरालाई हल्का रूपमा लिनु हुँदैन। अहिलेको यो युद्धविराम वास्तवमा शान्तिको सुरुवात होइन, बरु युद्धको एउटा सानो 'पज' (विश्राम) मात्र हो जस्तो देखिन्छ। अमेरिकी जनतालाई विश्वस्त पार्न र यो प्रक्रियाको समर्थन बटुल्न अहिले एउटा ठुलो भ्रम फैलाइँदैछ कि हामी विश्वकै शक्तिशाली सैन्य शक्ति हौँ। सेन्ट्रल कमाण्डका एडमिरल ब्राडली कुपरको भनाइ यसैको एउटा कडी हो।

एडमिरल कुपर दाबी गर्नुहुन्छ– "६ हप्ताअघि सुरु भएको 'अपरेशन एपिक फ्युरी' मार्फत हामीले इरानको शक्तिलाई क्षतविक्षत पारिदिएका छौँ। इरानले एउटा ऐतिहासिक सैन्य हार व्यहोरेको छ र अबका कैयौँ वर्षसम्म उनीहरूले ठुलो सैन्य कारबाही गर्न सक्ने छैनन्।"

 एडमिरल र राष्ट्रपतिको यो दाबी साँचो हो भने, मेरो एउटा साधारण प्रश्न छ– " इरान ऐतिहासिक रूपमा हारिसकेको छ भने, तपाईँ किन युद्धविरामका लागि मरिहत्ते गर्दै हुनुहुन्छ?" कसैले पनि आफू शक्तिशाली भएको बेला युद्धविरामको खोजी गर्दैन। रसियालाई हेर्नुहोस्– सैन्य रूपमा अगाडि भइञ्जेल उनीहरू युद्धविराम गर्न कहिल्यै तयार भएनन्। यहाँ अमेरिकाले युद्धविरामको प्रस्ताव गरेको हो, इरानले होइन। इरानले त सुरुमा यसलाई नकार्ने बताएको थियो, तर पछि आन्तरिक छलफल र केही सर्तहरूको आधारमा एउटा मौका दिने निर्णय गर्‍यो। तर उनीहरूले आफ्नो मुख्य शक्ति– स्ट्रेट अफ हर्मोज– माथिको नियन्त्रण अझै छाडेका छैनन्।

अहिलेको स्थितिलाई 'युद्धविराम' भन्नु भन्दा 'युद्धको विश्राम' भन्नु उपयुक्त हुन्छ। दुवै पक्षका आ-आफ्नै स्वार्थ छन्। इरानले यो समय आफ्ना सेनालाई आराम दिन, कमाण्ड सिस्टम सुधार्न र आन्तरिक रूपमा पुनर्गठन गर्न प्रयोग गरिरहेको छ। अर्कोतर्फ, हाम्रो पक्षले पनि ठ्याक्कै यही गरिरहेको छ।

अहिलेको स्थितिलाई 'युद्धविराम' भन्नु भन्दा 'युद्धको विश्राम' भन्नु उपयुक्त हुन्छ। दुवै पक्षका आ-आफ्नै स्वार्थ छन्।

आज बिहान राष्ट्रपति ट्रम्पले 'ट्रुथ सोसल' मा लेख्नुभएको कुराले वास्तविकता छर्लङ्ग पार्छ। उहाँले लेख्नुभएको छ– "सबै अमेरिकी जहाज, विमान र सैनिकहरू थप गोलाबारुद र हतियारका साथ इरानको वरिपरि तैनाथ रहनेछन्।  सम्झौता पूर्ण पालना भएन भने, पहिले कहिल्यै नदेखिएको स्तरमा फेरि हमला सुरु हुनेछ।" उहाँले अझै स्पष्ट पार्दै भन्नुभएको छ– "हाम्रो महान् सेना अहिले गोलाबारुद भर्दै (loading up) र आराम गर्दैछ, र वास्तवमा आफ्नो अर्को विजयको प्रतीक्षामा छ।"

जब राष्ट्रपतिका सल्लाहकारहरू र उहाँ आफैँ पनि यसलाई "अर्को विजयको प्रतीक्षा" को रूपमा व्याख्या गर्नुहुन्छ, तब इरानले यसलाई कसरी विश्वास गर्ला?

यो भनाइले के पुष्टि गर्छ भने, यो कुनै स्थायी शान्ति सम्झौता होइन। यो त केवल हतियार लोड गर्ने र सेनालाई अर्को ठुलो आक्रमणका लागि तयार पार्ने एउटा समय मात्र हो। जब राष्ट्रपतिका सल्लाहकारहरू र उहाँ आफैँ पनि यसलाई "अर्को विजयको प्रतीक्षा" को रूपमा व्याख्या गर्नुहुन्छ, तब इरानले यसलाई कसरी विश्वास गर्ला? यो युद्धविरामले शान्ति होइन, सम्भवतः अझ भयानक युद्धको आधार तयार पारिरहेको छ।

हतियार भण्डारको रित्तिँदो अवस्था र अमेरिकी बाध्यता

यसबाट के प्रष्ट हुन्छ भने, अमेरिकाले अहिले ठ्याक्कै त्यही गरिरहेको छ जुन इरानले गरिरहेको छ। हामी पनि युद्धको क्षतिबाट तङ्ग्रिने प्रयास गर्दैछौँ। यस क्षेत्रमा रहेका हाम्रा अधिकांश सैन्य अखडाहरू खाली गरिएका छन्, किनकि त्यहाँका कर्मचारीहरूलाई सुरक्षा दिन हामी असमर्थ छौँ। त्यसैले हामीले धेरै टाढा सुरक्षित दूरीमा हट्नुपरेको छ।

युद्ध सुरु हुनुअघि नै कर्नल म्याकग्रेगरले हाम्रो कार्यक्रममा भन्नुभएको थियो– हामीसँग सीमित समय र सीमित हतियार भण्डार छ। केही हप्तापछि नै हामीले अहिलेको जस्तो लगातार र भारी मात्रामा बमबारी जारी राख्न सक्ने छैनौँ, किनकि जहाज र अखडाहरूमा भएका हतियारहरू सकिनेछन्। अहिले अमेरिकालाई यो युद्धविराम किन चाहिएको छ भने, हाम्रा 'स्टक'हरू रित्तिँदै छन्। म पहिले नै चेतावनी दिइसकेको छु– हामीसँग लामो दूरीका मिसाइल (JASMs), टोमाहक (Tomahawks), र इजरायलमा रहेका प्याक-३ (PAC-3) जस्ता हवाई रक्षा प्रणालीहरू गम्भीर रूपमा कम भइरहेका छन्।

अमेरिकालाई अहिले यस्तो समय चाहिएको छ जहाँ हतियार खर्च गर्नु नपरोस् र एसिया वा मुख्य भूमि अमेरिकाबाट थप हतियार र 'थाड' (THAAD) इन्टरसेप्टरहरू मगाउन सकियोस्। अर्कोतर्फ, इरान आफ्नै भूमिमा छ। उनीहरूका हतियारहरू जमिनमुनिका 'मिसाइल सहर'हरूमा सुरक्षित र तयारी अवस्थामा छन्। उनीहरूलाई बाहिरबाट हतियार मगाइरहनु पर्दैन।

अमेरिकालाई अहिले यस्तो समय चाहिएको छ जहाँ हतियार खर्च गर्नु नपरोस् र एसिया वा मुख्य भूमि अमेरिकाबाट थप हतियार र 'थाड' (THAAD) इन्टरसेप्टरहरू मगाउन सकियोस्।

यस्तो स्थितिमा यो युद्धको सुखद अन्त्य हुने सम्भावना निकै कम छ। आज बिहान राष्ट्रपति ट्रम्पले नेटो (NATO) का महासचिवसँगको भेटपछि एउटा सानो तर अर्थपूर्ण सन्देश लेख्नुभयो–  "यी मानिसहरूले (नेटो र हाम्रा सहयोगीहरूले) तबसम्म केही बुझ्दैनन्, जबसम्म उनीहरूमाथि दबाब दिइँदैन।"

यसले राष्ट्रपति ट्रम्पको मानसिकता दर्साउँछ। उहाँको कार्यशैली "मध्यस्थकर्ता राखेर विचारको आदानप्रदान गरौँ र सम्झौतामा पुगौँ" भन्ने खालको छैन। उहाँको लागि केवल 'सैन्य दबाब' मात्र एउटा भाषा हो। त्यसैले त उहाँ बारम्बार सैन्य शक्तिको धाक लगाउनुहुन्छ र एडमिरल कुपर जस्ता अधिकारीहरूलाई अघि सारेर इरानको "ऐतिहासिक हार" भएको दाबी गर्नुहुन्छ। जबकि वास्तविकतामा हाम्रा मिसाइलहरू सकिँदैछन्।

राष्ट्रपति ट्रम्पको कार्यशैली "मध्यस्थकर्ता राखेर विचारको आदानप्रदान गरौँ र सम्झौतामा पुगौँ" भन्ने खालको छैन। उहाँको लागि केवल 'सैन्य दबाब' मात्र एउटा भाषा हो।

पहिले "कुनै पनि संस्कृतिलाई उठ्न नसक्ने गरी नामेट पार्ने" कुरा गर्दा आणविक हतियारको प्रयोगको आशङ्काले विश्वभर तहल्का मच्चिएको थियो। त्यसैले अहिले उहाँले "म आणविक हतियारको कुरा गरिरहेको छैन" भन्दै स्पष्टीकरण दिन खोज्नुभएको छ। तर परम्परागत सैन्य शक्तिले मात्र यो लक्ष्य हासिल गर्न अमेरिका सक्षम छैन।

'गेम अफ चिकेन' र सम्भावित विश्वव्यापी संकट

 यो युद्धविराम भंग भएर फेरि लडाइँ सुरु भयो भने, इरानको पूर्वाधार र अर्थतन्त्रमा पक्कै ठुलो क्षति पुग्नेछ। उनीहरूले सैन्य सामग्री जमिनमुनि लुकाए पनि एमोनिया, आल्मुनियम र स्टिल प्लान्ट जस्ता ठुला उद्योगहरू जमिनमाथि नै छन्, जसको विनाशले इरानी जनजीवन र अर्थतन्त्रलाई गम्भीर सङ्कटमा पार्नेछ। तर यो क्षति केवल एकतर्फी हुने छैन; अमेरिकाले पनि यसको भारी मूल्य चुकाउनुपर्नेछ।

इरानको पूर्वाधारमा पुगेको क्षतिले त्यहाँको सरकारलाई ठुलो दबाबमा पारेको छ; आफ्ना नागरिकलाई खुवाउन र रोजगारी दिन उनीहरूलाई निकै कठिन हुँदै जानेछ। तर, यो प्रहारको 'बूमर्‍याङ' असर हामीले पनि भोग्नुपर्नेछ। इरानबाट आपूर्ति हुने एमोनिया र रासायनिक मलका कच्चा पदार्थहरू विश्व बजारमा नपुग्दा खाद्य उत्पादनमा गम्भीर सङ्कट आउनेछ।

इरानीहरूले सैन्य सामग्री जमिनमुनि लुकाए पनि एमोनिया, आल्मुनियम र स्टिल प्लान्ट जस्ता ठुला उद्योगहरू जमिनमाथि नै छन्, जसको विनाशले इरानी जनजीवन र अर्थतन्त्रलाई गम्भीर सङ्कटमा पार्नेछ। तर यो क्षति केवल एकतर्फी हुने छैन; अमेरिकाले पनि यसको भारी मूल्य चुकाउनुपर्नेछ।

यो रूस-युक्रेन युद्ध जस्तो पाँच वर्षसम्म तन्किन सक्ने लडाइँ होइन। रूससँग आफ्नै विशाल प्राकृतिक स्रोत र घरेलु क्षमता छ, जसले गर्दा उसलाई बाहिरी मद्दत नभए पनि पुग्छ। अर्कोतर्फ, युक्रेनलाई ५० भन्दा बढी देशले सहयोग गरिरहेका छन्। तर यहाँ स्थिति फरक छ। अमेरिकाले युक्रेन र इजरायललाई यति धेरै हतियार दियो कि अहिले हाम्रो आफ्नै भण्डार रित्तिँदै छ। हाम्रो रक्षा उद्योगले जुन गतिमा हतियार उत्पादन गर्न सक्छ, त्यो भन्दा कयौँ गुणा बढी गतिमा अहिले हतियार खर्च भइरहेको छ। यो स्थिति धेरै दिन टिक्न सक्दैन। इरानले आफ्ना जमिनमुनिका सुरुङहरूमा कति हतियार राखेको छ भन्ने कसैलाई थाहा छैन, तर उनीहरूले कम्तीमा एक वर्षको तयारी गरेका होलान् भन्ने अनुमान लगाउन सकिन्छ।

रूस-युक्रेन युद्ध युरोपको एउटा कुनामा सीमित छ, तर यो इरान-अमेरिका द्वन्द्वको असर विश्वव्यापी छ। एसियादेखि अफ्रिकासम्म सबैतिर मूल्य वृद्धि आकासिएको छ, जुन कसैका लागि पनि सह्य छैन। अहिले यो एउटा 'गेम अफ चिकेन' (Game of Chicken) जस्तै भएको छ– पहिले कसले आँखा झिम्काउँछ (हार मान्छ)?

 हामीसँग अत्याधुनिक मिसाइलहरू सकिए भने पनि हामी पुराना हतियार प्रयोग गरेर इरानलाई क्षति त पुर्‍याउन सक्छौँ, तर त्यसले हाम्रो जोखिम पनि बढाउँछ। अर्कोतर्फ, के हामी प्रति ब्यारेल $१५० को तेलको मूल्य महिनौँसम्म सहन सक्छौँ? के हामी विश्वका ८ अर्ब मानिसलाई खुवाउन आवश्यक पर्ने मलको अभाव झेल्न सक्छौँ? चिप्स उत्पादनका लागि चाहिने हिलियम र अन्य पेट्रोकेमिकल्सको अभावले कार, मोबाइल र प्रविधिको सिङ्गो संसार नै ठप्प हुने अवस्थामा छ।

यो इरान-अमेरिका द्वन्द्वको असर विश्वव्यापी छ। एसियादेखि अफ्रिकासम्म सबैतिर मूल्य वृद्धि आकासिएको छ, जुन कसैका लागि पनि सह्य छैन। अहिले यो एउटा 'गेम अफ चिकेन' (Game of Chicken) जस्तै भएको छ– पहिले कसले आँखा झिम्काउँछ (हार मान्छ)?

त्यसैले, "हामीले भनेको नमाने इरानलाई ढुङ्गे युगमा पुर्‍याइदिन्छौँ" भन्ने धम्कीले अब काम गर्दैन। अहिलेको बुद्धिमानी भनेको वास्तविक वार्ता गरेर एउटा निकास निकाल्नु नै हो। राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो साख जोगाउन यसलाई जसरी व्याख्या गरे पनि हुन्छ– "हाम्रै फाइदाका लागि यो सम्झौता गरिएको हो" भनेर उनले आफ्ना समर्थकलाई मनाउन सक्छन्।

मुख्य कुरा, राष्ट्रपति ट्रम्पले अब लिन्ड्से ग्राहम, ज्याक किन र विशेष गरी बेन्जामिन नेतान्याहुको कुरा सुन्न बन्द गर्नुपर्छ। उनीहरूको फोन नम्बर डिलिट गरिदिए हुन्छ। उनीहरूले अमेरिकालाई यस्तो दलदलमा लैजाँदै छन्, जहाँबाट हामी कहिल्यै उम्किन नसक्ने गरी फस्न सक्छौँ।

Daniel Davis / Deep Dive बाट गरिएको अनुवादको सम्पादित अंश