हालसालै उभयगत मोहनविक्रम सिंहसँगका केही रोचक प्रसङ्गहरु

निक्कै लामो भूमिगत, अर्धभूमिगत राजनीतिक जीवनपछि नेकपा मसालका महामन्त्री मोहनविक्रम सिंह करिब ९२ वर्षको उमेरमा आएर पूर्ण रुपमा उभयगत भएछन्– यो निक्कै राम्रो कुरा हो ।

मोहनविक्रम सिंहसँगको मेरो भेट २०४८ सालताका भएको थियो । त्यसबेला मैले उनीसँग संरचना साप्ताहिकको लागि अन्तर्वार्ता गरेको थिएँ । जमाना आजभोलिको जस्तो डिजिटल रेकर्डरको वा मोबाइलमै रेकर्ड गर्ने सुविधाको थिएन । सानो चक्का लाग्ने सोनीको टेप रेकर्डर थियो । असन–रक्तकालीतिरको एउटा घरमा मसालको सम्पर्क कार्यालय थियो । त्यहाँ मैले उनको अन्तर्वार्ता गरेको थिएँ ।

छिटो छिटो तर धारा प्रवाह रुपमा बोल्ने सिंहको अन्तर्वार्ता क्यासेटमा रेकर्ड त गरियो तर कार्यालयमा आएर उतार्न खोज्दा क्यासेटमा स्याँ... आवाज मात्रै आउँछ, बोलेको कुरा नदारत । परेन फसाद ! एक त भूमिगत नेता, बल्लतल्ल जोरजाम मिलाएर गरेको अन्तर्वार्ता, त्यो पनि रेकर्डमा आवाज नै छैन ! शायद पुस माघको जाडो महिना थियो । अहिले जस्तो तातो खालको जाडो महिना पनि थिएन, धारामा पानी जमेर बरफ जम्ने खालको जाडो महिना हुन्थ्यो । खल्खल्ती पसिना आएर पूरै जिउ निथ्रुक्क भिज्यो !

संयोगको कुरा, त्यसबेला मसालले अपनाएको राजनीतिक लाइनलाई नजिकबाट नियाल्ने अध्ययन गर्ने काम गरिएको थियो । त्यही आधारमा सिंहलाई सोधिएको प्रश्न र उनले दिएको जवाफलाई सम्झनाको भरमा लिपिबद्ध गर्ने काम गरियो । त्यो अन्तर्वार्ता संरचना साप्ताहिकमा प्रकाशित भयो । तर मेरो त्यसबेलाको सम्झनाले अन्तर्वार्तालाई न्याय गर्न सक्यो कि सकेन, मनमा द्विविधा भने रहिरह्यो ।

त्यो अन्तर्वार्ता प्रकाशित भएको करिब ६ महिनापछि फेरि सिंहसँग संक्षिप्त भेटघाट गर्ने मौका मिल्यो । मैले उनलाई छापिएको अन्तर्वार्ताबारे जिज्ञासा राखें । उनले संक्षिप्त जवाफ दिए– एकदम ठीक छ, कतिपय ठाउँमा त मैले बोलेको कुराहरुलाई झनै सुसङ्गत बनाएर छापिएका छन् ।

उनको यो जवाफले मनमा ढुक्क भयो ।

सम्भवत: त्यसपछि सिंहसँग पत्रकारिताको सिलसिलामा भेटघाट भएन । तर भूमिगत भए पनि असन–इन्द्रचोकतिर काँधमा सुतीको (?) झोला भिरेर लखरलखर हिँडिरहेका अग्ला कदकाठीका मोहनविक्रम सिंहलाई आक्कलझुक्कल देख्दा मनमा प्रश्न भने उठिरह्यो– म जस्ता पत्रकारले त सहजै चिनिने गरी हिँड्ने सिंहको यो ‘भूमिगत–अर्धभूमिगत’ तरिका कतिको सुरक्षित छ होला ? के राज्यले चाह्यो भने उनलाई सहजै समात्न सक्दैन होला ?

करिब २७ वर्षपछि सिंहसँग फेरि कुराकानी–अन्तर्वार्ता गर्ने मौका मिल्यो । त्यसबेला पनि अर्धभूमिगत नै रहेका सिंहको तस्विर भने खिच्न पाइन्थ्यो यद्यपि मसाल पार्टीले ‘निर्णय गरिनसकेकोले’ भिडियो खिच्न भने निषेध थियो । पूरै तयारीका साथ भिडियो अन्तर्वार्ता गर्न हिँडेका हामी खिन्न बनेका थियौैं । तर सिंहले पार्टीले भिडियो खिच्ने कुरा खुला गरेपछि सबैभन्दा पहिले मलाई त्यो अवसर दिने वचन दिए ।

नभन्दै केही समयपछि मसाल पार्टीले अर्धभूमिगत अवस्थामै सिंहको भिडियो अन्तर्वार्ता गर्ने कुरालाई खुला गर्यो । त्यसको लगत्तै सिंहले मलाई फोनमार्फत यो कुराको जानकारी गराए । उनलाई पहिलो भिडियो अन्तर्वार्ता गर्न कान्तिपुर दैनिकले सम्पर्क गरेका रहेछन् ।तर उनले मलाई दिएको वचनअनुसार पहिलो भिडियो अन्तर्वार्ता गर्न सकिने कुराको जानकारी गराए । त्यसअनुसार सहकर्मी रोहित दाहालले लिएको मोहनविक्रम सिंहको पहिलो भिडियो अन्तर्वार्ता २०७६ पुस २१ गते रातोपाटीमा प्रशारित भयो ।

त्यसको केही समयपछि फेरि सिंहसँग कुराकानी गरिएको थियो । त्यो कुराकानी नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनमा पुष्पलालको योगदानबारे केन्द्रीत रहेर गरिएको थियो । त्यो तत्कालीन समयमा मैले कार्यकारी सम्पादकको भूमिका निर्वाह गर्दाको रातोपाटी डटकममा प्रकाशित भएको थियो । सहकर्मी फणिन्द्र नेपालका साथ मैले गरेको त्यो कुराकानी २०७७ साउन ७ गतेको रातोपाटीमा पुष्पलाललाई गद्दार घोषित गर्नु गल्ती थियो, त्यसलाई पछि हामीले सच्यायौं शीर्षकमा  आलेख बनाएर छापिएको थियो ।

त्यसै अवसरमा मैले उनलाई २७ वर्षअघि क्यासेटमा रेकर्ड गरिएको अन्तर्वार्ता रेकर्ड नभएको तर सम्झनाको भरमा उतार गरेर छापिएको कुराको ‘रहस्योदघाटन’ गरिदिएँ । तिख्खर सम्झनाका धनी सिंहले मन्द मुस्कानका साथ ‘त्यो अन्तर्वार्ता सही ढङ्गले नै छापिएको’ बताउनु भयो ।

त्यसैबेला नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनको धरोहर सिंहसँग फोटो खिच्ने सहकर्मी फणिन्द्र नेपालको अनुरोधमा सिंहसँग हामीले फोटो खिचेका थियौं ।

प्रसङ्गवश भनिहालुँ, पत्रकारिताको यात्रामा मैले धेरैजना नेताहरुसँग अन्तर्वार्ता कुराकानीहरु गरें तर फोटो खिचाउने रहर भने कहिल्यै जागेन । धेरैजसो पत्रकारहरुलाई नेतासँग फोटो खिचाउने रहर हुने गरेको मैले देखेको छु । फेरि त्यसरी फोटो खिचाउनु कुनै गलत कुरा पनि होइन । खै किन हो कुन्नि, मलाई चाहिँ त्यसरी फोटो खिचाउन असहज लागिरह्यो । जिन्नगीमा पहिलो पटक मैले नेतासँग उभिएर फोटो खिचाएको कमरेड बाबुराम भट्टराईसँग हो ।  भीषण जनयुद्धपछि माओवादी पार्टी शान्तिपूर्ण राजनीतिमा आउने तरखर गरिरहेको बेलामा प्रचण्ड, बाबुरामहरु गोदावरीस्थिति एक रिसोर्टमा बसेको बेलामा मूल्याङ्कन मासिकको लागि कुराकानी गर्न हामी (राजेन्द्र महर्जन, चन्द्रलाल गिरी, ध्रुव बस्नेत र म) उनीहरुसँग भेटघाट गर्न गएका थियौं । त्यही बेलामा डा. भट्टराईको प्रस्तावमा हामीले संयुक्त फोटो खिचाएका थियौं । त्यसबेला उनले ठट्यौंलो पारामा भनेका थिए– ‘शान्ति प्रक्रियामा हामी आएका छौं, भोलि के हुने हो थाहा छैन । अहिले मौका मिलेको बेलामा साथीहरुसँग यसो फोटो खिचाइराखौं !’

सिंह र भट्टराई बाहेक मैले फोटो खिचाएको नेता माधव नेपाल हुन् । रातोपाटीकै लागि उनको अन्तर्वार्ता गर्ने क्रममा तत्कालीन सहकर्मी बबिता शर्माको प्रस्तावमा हामीले फोटो खिचाएका थियौं ।

समकालीन नेपाली राजनीतिमा सर्वाधिक चर्चित प्रचण्डसँग फोटो खिचेर पोष्ट्याउनेहरु मनग्गे भेटिन्छन् । मेरो पनि उनीसँग  निक्कै लामो समयसम्म भेटघाट र हिमचिम रह्यो तर खै किन हो कहिल्यै पनि फोटो खिचाउने रहर पलाएन । माओवादी पार्टीको आधिकारिक पत्रिका ‘संश्लेषण मासिक’ तथा माओवादी सुप्रिमोका तीनवटा पुस्तकहरु प्रचण्डका संकलित रचना भाग– १ र २ तथा सैन्य रचनाको लेआउट–डिजाइन र ‘भूमिगत सम्पादन’ गर्दाको बेला होस् या त्यस अघिपछि मूल्याङ्कन, रातोपाटीमा काम गर्दाका क्षणहरुमा होस्– अनगिन्ती पटक प्रचण्डसँग भेटघाट, कुराकानी तथा छलफलहरु भए । किताबको सिलसिलामा त घण्टौं उनीसँग छलफलहरु भए । म आफू स्वयंले उनका हज्जारौं तस्विरहरु खिचें, उनलाई मोडलिङ गराइगराइकन पनि फोटोहरु क्यामेरामा कैद गरें तर किन हो कुन्नि कहिल्यै उनीसँग उभिएर फोटो खिचाउने विचार नै पलाएन ।

त्यसो त उनीसँगै उभिएर फोटो खिच्ने रहर अझै पनि छैन । कदाचित त्यो रहर पलाइहाल्यो भने पनि प्रचण्डलाई भेट्न पूर्ववत जस्तो सहज मौका र अवसरहरु पाउने सम्भावना निक्कै कम छ ।  अहिले उनी मेरो सहज सम्पर्क र पहुँचबाट कोशौं टाढा पुगिसकेका छन् । मेरा लागि जनयुद्धका कमाण्डरको रुपमा चर्चित प्रचण्डसम्मको पहुँच जति सजिलो थियो, खुला राजनीतिमा आएर भूतपूर्व प्रधानमन्त्री प्रचण्डको हैसियत बनाएका प्रचण्डसम्मको पहुँच त्यति सहज छैन । त्यसो त हिजो प्रचण्डसँगै जनयुद्ध लडेका उनका थुप्रै सहकर्मीहरुकै लागि पनि प्रचण्डसम्मको पहुँच दुरुह बनेको कुरा बेलाबखत पढ्दै सुन्दै आएकोले पनि होला, तत्काल उनको सम्पर्कमा पुग्ने रहर र इच्छाहरु पलाइहाल्ने छाँट पनि छैन !